Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Lò Xo Kinh Tế Tại Thổ Nhĩ Kỳ

13/06/201300:00:00(Xem: 5325)
Chưa là mùa xuân xứ thổ mà là sức bật của lò xo kinh tế...

Hơn hai năm trước, khi biến động bùng nổ tại các nước Á Rập, người ta đã chú ý đến một yếu tố chung là tình hình kinh tế sa sút và nạn thất nghiệp của giới trẻ. Từ hai tuần qua, biến động tại Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ khiến người ta nêu câu hỏi rằng kinh tế của xứ này có là động lực chăng? Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu qua sự phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa. Xin quý thính giả nghe Vũ Hoàng đặt vấn đề.....

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, biến động dồn dập và kéo dài tại xứ Turkey hay Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ từ cuối Tháng Năm đến nay đã gây bất ngờ cho nhiều người vì khởi thủy chỉ là cuộc biểu tình của một nhóm nhỏ về một dự án xây cất ở thành phố Istanbul mà về sau lại lan ra nhiều nơi khác, tổng cộng là 78 trong 81 tỉnh của quốc gia này. Lần trước, khi có biến động chính trị trong các nước Á Rập tại khu vực Bắc Phi Trung Đông, từ Tunisia qua tới Libya, Egypt hay Syria, người ta chú ý đến một động lực là tình hình kinh tế khá tồi tệ trong khu vực. Lần này, người ta có cảm tưởng là kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ không đến nỗi tệ và sự thất vọng của dân biểu tình xuất phát từ nguyên nhân khác hơn là kinh tế. Thưa ông, điều ấy có đúng hay chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi thiển nghĩ rằng một biến động nhỏ rồi lan rộng kéo dài trong gần hai tuần và lên một cao điểm khác vào ngày Thứ Ba 11 vừa qua thì không thể là hậu quả của một vấn đề mà có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân sâu xa và phức tạp hơn. Riêng về trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều người đã có ấn tượng sai về tình hình kinh tế sở tại nên không thấy rằng sự bất mãn của một số thành phần dân chúng xuất phát từ khả năng quản lý kinh tế rất kém của một Chính quyền đã phạm nhiều sai lầm khác. Có lẽ ta nên lần lượt phân tích các vấn đề này để thấy ra là xứ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ khó ổn định.

Vũ Hoàng: Ông nêu ra hai loại vấn đề, là khả năng quản lý kinh tế rất kém của Chính quyền, và thứ hai là nhiều sai lầm khác. Chúng ta khởi sự từ chuyện kinh tế vì cho đến gần đây, người ta tưởng là Thổ Nhĩ Kỳ có mức tăng trưởng cao nhất Âu Châu, thậm chí chính quyền của Thủ tướng Recep Tayyip Erdogan [đọc là re'dzep taj'jip ỉrdo.an] đã tạo ra "phép lạ kinh tế". Theo như ông thấy thì sự thật lại không được như vậy hay sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Sau vụ suy thoái năm 2001, kinh tế Thổ quả nhiên đã khởi sắc khiến cho đảng Công lý và Phát triển được gọi tắt theo tiếng Thổ là AKP đã đại thắng năm 2002 rồi còn thắng lớn hơn trong hai cuộc bầu cử kế tiếp vào năm 2006 và 2011. Cũng từ cái thế chính trị rất cao mà đảng AKP và Thủ tướng Erdogan đã sửa luật bầu cử để sau hai nhiệm kỳ Thủ tướng ông Erdogan còn có thể ra tranh cử Tổng thống vào năm 2015. Một động lực thứ hai là xứ Thổ muốn gia nhập Liên hiệp Âu châu nên cố tìm thành quả biểu kiến để chứng tỏ kinh tế đã phát triển mạnh và có những quyết định về chính sách gây ra ấn tượng phồn thịnh. Vì vậy mà một số dư luận Tây phương nói đến phép lạ kinh tế của thủ đô Ankara. Thậm chí công ty định giá trái phiếu Moody's còn đánh giá cao mức tín nhiệm của xứ này. Thực tế thì từ năm 2011, kinh tế Thổ đã gặp vấn đề nhưng bị khỏa lấp và nay phải trả giá cho chuyện ấy.

Vũ Hoàng: Thưa ông những vấn đề ấy là gì và khởi sự từ khi nào?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Vì nhu cầu chính trị, Chính quyền Thổ đã kích thích tiêu thụ từ đầu năm 2009 và thổi lên bong bóng ảo nên hai năm sau là từ đầu năm 2011 thì hụt hơi. Từ đó, sản lượng công nghiệp không tăng mà giảm liên tục và số nhập khẩu cũng vậy, sau khi đã vọt tăng đến 30% vào năm 2010 thì nay mấp mé số không. Đà tăng trưởng kinh tế của họ không được cao như dư luận Âu châu và Tây phương hay nhiều cơ quan quốc tế ngợi ca và nay còn sụt nặng.

- Sau mấy năm hồ hởi, như Việt Nam sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, Thổ Nhĩ Kỳ lạc quan tăng chi, vay tiền thổi bong bóng và thực tế mắc nợ. Khi tiêu thụ của tư nhân giảm sút cùng đà sản xuất bị co cụm kể từ đầu năm 2011 thì chính phủ bèn tăng chi đến 20% để bù vào sự thiếu hụt ấy. Hậu quả là ngân sách bị bội chi, thâm hụt mậu dịch bằng 9% Tổng sản lượng, lạm phát lên đến 7% và cả chính phủ lẫn các hộ gia đình đều đang phải vay tiền để trả nợ.

Vũ Hoàng: Ông nói đến việc cả chính phủ lẫn tư nhân đều phải vay tiền trả nợ. Khi các hộ gia đình mà phải vay tiền để trả nợ, tức là chỉ đảo nợ mà thôi, điều ấy có nghĩa là tình hình tài chính thực tế của người dân có phần bi đát hơn cách nay hai năm. Có phải như vậy không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng thực tế như vậy. Người ta thấy sức tiêu thụ của tư nhân đã giảm từ đầu năm 2011 mà tiền vay qua thẻ tín dụng vẫn tăng đến 20% sau khi giảm trừ mức lạm phát 7%. Điều ấy có nghĩa là dân chúng vay tiền để trả nợ chứ không để tiêu xài. Các doanh nghiệp cũng thế, đi vay để đảo nợ chứ không để đầu tư. Về phía nhà nước cũng thế, họ lại "lấy ngắn nuôi dài", đi vay ngắn hạn để trả nợ dài hạn.

- Sở dĩ các ngân hàng và cả nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ vay được theo kiểu chạy theo đuôi như vậy là nhờ nguồn tài trợ của các nước giàu trong vùng Vịnh Á Rập. Vì lý do an ninh chiến lược, các tiểu vương quốc dầu khí muốn cứu vãn chế độ Thổ Nhĩ Kỳ trong tay hệ phái Sunni của đạo Hồi trước sự đe dọa của xứ Iran theo hệ phái Shia và trước nguy cơ khủng hoảng của Syria. Dù như vậy, việc quốc gia mắc nợ và lao vào thị trường tín dụng ngoại quốc để sống qua ngày không thể tồn tại mãi. Và người dân bắt đầu hoài nghi khả năng quản lý của nhà nước.


Vũ Hoàng: Nhớ lại trường hợp của các nước Bắc Phi hơn hai năm trước với số thất nghiệp quá cao của giới trẻ, thưa ông, tình hình nhân dụng và xã hội của Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ có nguy như vậy hay không, khi mà kinh tế không còn tăng trưởng khả quan như trước đây?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng tình hình không nguy ngập nhưng lại rắc rối hơn.

- Trước hết, mức nhân dụng nói chung đều giảm tức là thất nghiệp có tăng. Thống kê của Ngân hàng Nhà nước Thổ còn có cách phân biệt khác, là người làm công, người làm lấy cho mình tức là kinh doanh cá thể, và thành phần gọi là "nội trợ không lương". Từ năm 2011, số lao động làm công giảm 5%, tức là thất nghiệp tăng 5%. Trong khi ấy, thành phần kinh doanh cá thể cũng giảm 2% và đáng chú ý nhất là giới gọi là "nội trợ" tăng gần 10%. Nội trợ ở nhà không lương thì chỉ là một từ khác của nạn thất nghiệp.

- Chi tiết thứ hai khiến vấn đề thành phức tạp là cấu trúc sắc tộc của xứ này. Nói chung, số dân thuộc tộc Thổ có mức sống cao hơn và ai cũng muốn là thành phần gọi là "trung lưu" mà cũng đã bị hiện tượng lão hóa như dân Âu Châu. Nhưng một phần tư dân số lại là người Kurd, có mức sống thấp và là nạn nhân của bất công mà cũng có tỷ lệ sinh đẻ cao hơn. Hiện tại thì thành phần này bị thất nghiệp cao hơn và tất nhiên là bất mãn. Trong lâu dài chừng vài chục năm thì vì nạn lão hóa, dân Thổ mà sống nhờ hưu bổng sẽ chiếm tỷ trọng lớn và đe dọa khả năng trang trải của công quỹ. Song song, dân Kurd sẽ chiếm tỷ lệ cao hơn, trẻ hơn và năng động hơn nên khó chấp nhận số phận công dân hạng hai. Vì thế, Chính quyền Thổ đang bị nhiều bài toán nan giải trong lâu dài mà những gì đang xảy ra mới chỉ là mặt nổi.

Vũ Hoàng: Thưa ông, ngoài tình trạng kinh tế sa sút và nợ nần chồng chất như vừa trình bày, ông còn nói đến những sai lầm của Chính quyền Erdogan và đảng AKP, đó là những gì vậy?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước hết là về bối cảnh lịch sử, trong Thế chiến I, Đế quốc Ottoman theo phe Trục với các Đế quốc Đức và Hung Áo và bị phe Đồng minh đánh bại. Là mảnh vụn còn lại của Đế quốc Ottoman, Thổ Nhĩ Kỳ rút tỉa bài học lịch sử và sau khi giành lại độc lập từ các nước trong phe Đồng minh thì cố xây dựng một xứ hiện đại thân Tây phương, theo thế quyền hơn thần quyền của đạo Hồi. Đó là sự nghiệp của tướng Mustapha Kemal, lãnh tụ được coi như anh hùng lập quốc. Hậu thân ngày nay là xu hướng thiên tả về chính sách xã hội, mà có hậu thuẫn của quân đội có tinh thần quốc gia, và muốn xứ sở là một nước Âu Châu thành viên của Minh ước NATO dù địa dư nằm giữa hai cõi Âu-Á và giữa Âu Châu với Trung Đông Hồi giáo.

- Từ năm 1994, ông Erdogan đã có chủ trương khác, đó là phát huy vai trò chính trị của giáo luật Hồi giáo và sau khi thắng cử năm 2002 thì còn muốn Thổ Nhĩ Kỳ trở thành lãnh đạo khối Hồi giáo, dù không cực đoan bằng một nước theo thần quyền như Iran thì cũng khá độc tài. Thổ Nhĩ Kỳ là nơi nhà báo bị cầm tù nhiều nhất thế giới và gần đây còn muốn vãn hồi những cấm đoán khe khắt dựa trên giáo luật. Nhưng sai lầm căn bản nhất là sự chủ quan tin tưởng vào thành tích của mình mà tung cảnh sát đàn áp những người bất đồng vì chuyện nhỏ. Kết quả là gây phản ứng từ hầu hết mọi thành phần xã hội hay chính trị, thậm chí ngay trong đảng AKP.

Vũ Hoàng: Câu hỏi cuối thưa ông, thành phần chống đối ấy là những ai và họ có thể nào đưa đến thay đổi hoặc thậm chí lật đổ chế độ có màu sắc thần quyền của ông Erdogan hay chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thành tích của ông ta là làm cả chục thành phần khác nhau đều bất mãn. Đó là 1) nhiều lãnh tụ sáng lập viên của đảng AKP thất vọng vì sự chuyên quyền của Thủ tướng làm đảng mất uy tín; 2) xu hướng chính trị theo quyền lực thế tục của chủ nghĩa Kemal, nay kết tinh vào đảng Nhân dân Cộng hoà Thổ, gọi tắt là CHP, và thị dân ở các thành phố; 3) thành phần trí thức trong Phong trào Gulen của ông Imam Fethullah Gulen lưu vong tại Mỹ là nhân vật có ảnh hưởng với dư luận qua truyền thông nay cũng hết ủng hộ ông Erdogan; 4) giới trẻ lý tưởng và thiên tả theo tinh thần triệt để bảo vệ môi sinh; 5) doanh giới bất mãn vì chính sách kinh tế và nạn tham nhũng lên tới tận Thủ tướng Erdogan; 6) khuynh hướng quốc gia cực hữu từ đảng MHP là "Phong trào Quốc gia"; 7) dân Kurd và đảng Hoà bình và Dân chủ BDP của họ; 8) một hệ phái thiểu số khác là Alevis vì bị ông Erdogan xúc phạm khi lấy tên một người đã tàn sát dân Alevis đặt cho một cây cầu sẽ xây dựng; sau cùng 9) là chính các nghiệp đoàn cũng kêu gọi đình công và phản đối khi thấy dân biểu tình bị đàn áp.

- Tuy nhiên, vì cả chục thành phần đó đều có thể xuất hiện bên nhau trong cuộc biểu tình mà chưa thể thống nhất chương trình hành động nên ông Erdogan còn hy vọng tồn tại với đa số cử tri trung kiên ở địa phương. Nhưng cũng chính vì vậy mà Chính quyền còn bị chống đối nữa và tình trạng bất ổn sẽ kéo dài vì ông Erdogan ở vào hoàn cảnh tiến thoái lưỡng nan. Bài học ở đây cho Việt Nam là đừng tưởng rằng nhờ thành tích kinh tế là có thể coi thường ý dân và muốn có thay đổi thì người ta phải nghĩ xa hơn một khẩu hiệu huy động biểu tình.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về bài phân tích chi ly này.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Dư âm cuộc cách mạng Mùa Xuân Ả Rập năm 2010 ở Trung Đông, Bắc Phi châu và sự tan rã của Thế giới Cộng sản ở Nga năm 1992, đang là mối lo hàng đầu của đảng CSVN, sau hơn 35 năm đổi mới. Dưới lăng kính bảo vệ an ninh quốc gia, nhà nước Cộng sản Việt Nam (CSVN) coi mọi phản ứng của dân trong cuộc sống, kể cả các hoạt động đòi dân chủ, tự do và nhân quyền v.v… đều là “diễn biến hòa bình” nhằm phát triển “cách mạng mầu” để lật đổ đảng CSVN...
Cuộc chiến hiện nay tại Ukraine, chẳng cần nói nhiều, đã là một bài học rất lớn cho Hoa Kỳ, và có lẽ nó sẽ được dùng làm chuẩn mực cho những xung đột trong tương lai giữa Hoa Kỳ và các thế lực thù địch trên thế giới...
Vậy bằng cách nào mà cuốn tạp chí BK, số cuối cùng (phát hành vào ngày 20 tháng 4 năm 1975) đã không bị ném vào mồi lửa, không trở thành giấy gói xôi, không bị thu hồi, tịch thu, tiêu hủy” và vẫn có thể xuất hiện “nguyên con” trên trang web của Tạp Chí Thế Kỷ 21 vào ngày 2 tháng 4 năm 2017? Đây là câu hỏi mà qúi vị lãnh đạo của chính phủ hiện hành ... cần “suy ngẫm” để có thể ban hành những nghị quyết, hay nghị định đỡ ngớ ngẩn (và lạc hậu) hơn chút xíu...
✱ Reuters: Nga đang hy vọng rằng đảng Cộng hòa kiểm soát Quốc hội - Chính quyền Biden sẽ gặp khó khăn trong việc thúc đẩy Quốc hội thông qua các chương trình viện trợ cho Kyiv. ✱ Military: Các nhà vận động hành lang làm việc cho các nhà thầu quốc phòng, đã từng làm việc cho chính phủ liên bang trước đây - cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mark Esper đã từng làm việc văn phòng quan hệ chính phủ của Raytheon. ✱ Al Jazeera: Nhiều dự luật trong quá khứ, đã được Hạ viện và Thượng viện thông qua trong nhiều thập kỷ mà không bị thất bại. ✱ Bilderbergmeetings Co. UK: Chính quyền Biden đã coi Nga và Trung Quốc là đối tác trong thách thức đối với “trật tự thế giới”- Sự cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc đang trở thành một nguyên tắc trong các chính sách kinh tế, đối ngoại và an ninh của Hoa Kỳ...
Nhiều người nghĩ ngay đến con số 18 tỷ kiều hối USD chuyển về Việt Nam năm 2021. Đó thật ra không phải là điều nên mất thời gian bàn tính vì đó là một thực thể không thay đổi được. Những người gởi có những lý do riêng không ai lay chuyển được và người Việt trong nước đều muốn nhận những đồng tiền gởi về. Nhưng còn những món tiền khổng lồ khác từ những chương trình viện trợ đủ mọi kiểu cho dân VN từ những chính phủ Âu-Mỹ mà người dân không hay biết, những nguồn tài trợ đã từ lâu bị thất thoát, hoặc cả biến mất mà không ai đặt câu hỏi. Đây là một địa hạt cần soi giọi.
* Cựu Tổng Thống Trump tuyên bố tái tranh cử để tránh bị truy tố nhưng vô hiệu quả. * Trump sẽ bị truy tố trước hoặc sau mùa lễ 2022. * Việc đề cử ông Jack Smith làm cố vấn đặc biệt để giám sát cuộc điều tra hình sự cựu Tổng Thống Trump chỉ làm chậm trễ một vài tuần là cùng. Trường hợp này khác với việc đề cử Robert Muller. * Trump sẽ bị truy tố về vụ lưu trữ bất hợp pháp tài liệu mật quốc gia và vụ bạo loạn 6/1. * Truy tố ăn cắp tài liệu mật dễ dàng như truy tố buôn bán ma túy. Trường hợp bạo loạn 6/1 phức tạp hơn. * Phiên tòa sẽ kéo dài 12 – 24 tháng và kết thúc trước nhiệm kỳ của Tổng Thống Biden chấm dứt. * Việc truy tố Trump của cố vấn đặc biệt không ảnh hưởng đến việc tái tranh cử của cựu tổng thống ngoại trừ Tu Chánh Án 14 được mang ra xét xử.
✱ The Guardian, Uk: Donald Trump tuyên bố ứng cử chắc chắn sẽ không làm cho việc truy tố ông ta trở nên bất khả thi - chẳng qua chỉ là một nỗ lực nhằm đánh lừa mọi người, và nó không làm thay đổi mức độ tội ác của ông ta đã phạm - nhiều khả năng khiến Trump trở thành cựu tổng thống Mỹ đầu tiên phải vào tù. ✱ NY Post: Cựu Bộ Trưởng Tư pháp Bill Barr cho rằng chính phủ liên bang có đủ bằng chứng để buộc tội cựu Tổng thống Donald Trump - ông ta đã thất bại với tư cách tổng thống trước đây, thời không nên tìm kiếm một nhiệm kỳ khác ✱ Yahoo News/Ms Evans: Donald Trump không thể cứu nước Mỹ - Ông ta thậm chí không thể tự cứu được mình - Ông ấy đã lợi dụng chúng tôi để giành được Tòa Bạch Ốc. ✱ Brookings Edu: Cựu tổng thống phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của ông ta đã phạm ở Georgia. Chúng tôi kết luận rằng Trump có nguy cơ cao sẽ bị truy tố hình sự ở Fulton County.
Họ sống thêm được bao lâu nữa thì chỉ có Trời mới biết. Và chắc ngay cả đến Trời cũng không thể trả lời câu hỏi (thượng dẫn) của nhà văn Thận Nhiên: Sao sau bao nhiêu xương máu đổ xuống nơi này mà người dân Q.B vẫn phải lặn hụp mò ốc (dưới ao) cứ như thể là họ vẫn còn đang sống trong cảnh tối tăm, giữa Đêm Trường Trung Cổ vậy?
Tại Bangkok, Hội nghị Thượng đỉnh APEC 2022 đã kết thúc và 21 quốc gia thành viên đã đồng thuận đưa ra một Bản Tuyên bố chung với nội dung lên án Nga về cuộc chiến tranh xâm lược tại Ukraine. Tuy nhiên, Bản Tuyên bố có nêu rõ giới hạn dè dặt là nhìn chung vẫn còn có "những quan điểm và đánh giá khác nhau về tình hình và các biện pháp trừng phạt.”
Vào ngày 15-11-2022 tại tư dinh Mar-a-Lago, Florida cựu Tổng thống bị thất sủng Donald Trump tuyên bố rằng ông sẽ tái tranh cử Tổng thống vào năm 2024. Ngay ngày hôm sau Dân Biểu Hoa Kỳ Gerry Connolly (Dân Chủ, Virginia) cho biết rằng các Dân Biểu Dân Chủ sẽ đưa ra một nghị quyết trong tuần này để đảm bảo rằng Trump không bao giờ có thể giữ chức vụ tổng thống nữa bằng cách viện dẫn Tu Chính Án Thứ 14. Hiến Pháp Hoa Kỳ quy định rằng những người tham gia những cuộc phản loạn (insurrection) bị cấm giữ các chức vụ liên bang và ông Connolly cam kết đảm bảo các hành động của Trump vào ngày 6 tháng 1 năm 2021 không bị lãng quên...
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.