Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Cười Và Nghệ Thuật Chọc Cười

14/03/201300:00:00(Xem: 7604)
Có người bảo cười và nghệ thuật chọc cười là một khoa tâm lý học. Nói thế cũng không ngoa, sức mạnh của tiếng cười, những câu chuyện cười, hành động mắc cười như những liều thuốc bổ làm thay đổi những trạng thái tâm sinh lý, con người và xã hội. Cười là ngôn ngữ chung của loài người, toàn thế giới. Nó không phân biệt tiếng nói, quốc gia, tôn giáo, màu da, chủng tộc, ngôn ngữ. “Cười khì” một tiếng, mọi khác biệt đều tan biến.

Tất cả chúng ta, ai cũng cười. Các nhà tâm lý học thường gọi tiếng cười vui, cười phá, cười dòn là tiếng nói của lưỡi vì khi cười chúng ta không thể kiểm soát được tiếng cười của chúng ta, và âm thanh tự nó bộc phát từ miệng. Bạn có biết, trẻ em cười 400 lần một ngày, trong khi người lớn chỉ cười khoảng 15 lần. Tiếng cười trẻ thơ trong sáng và vô tư biết bao nhiêu. Đàn bà cười nhiều hơn đàn ông, hơn khoảng 126% theo một bài báo trong tờ Psychology Today.

Cười còn là một hiện tượng xã hội. Bạn có nhận ra rằng, khi bạn ngồi xem một phim hay vở kịch hài cùng một người bạn hay người thân, bạn cười nhiều hơn khi bạn xem một mình. Hiện tượng này gọi là “cái cười hay lây”. Nó truyền đạt sự cảm thông, là tiếng nói không từ ngữ nối kết con người với nhau mà không một quyền lực nào trên thế giới làm được. Từ năm 1950, những nhà sản xuất các chương trình hài của TV đã hiểu những điều này trước tất cả các khoa học gia hay các chuyên gia nghiên cứu về tiếng cười hay lây. Họ đã bỏ những tràng cười giả vào các chương trình hay show diễu chọc cười để người dự thính cười theo. Đó là lý do tại sao các show của Leno, Letterman, and Conan thường được thâu sẵn với nhiều người dự thính trước khi đưa lên truyền hình. Khi xem ở nhà chúng ta thấy các dự thính viên cười, chúng ta phát giác ra rằng chúng ta cũng cười theo. Vì “một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ” nên ai cũng thích cười và được cười vì có những danh hài biết chọc cười.

Có những ý kiến khác nhau về nghệ thuật chọc cười.

Có người cho rằng, chọc cười(tấu hài), Hài Kịch, Độc Diễn Hài (stand-up Comedy) là một nghệ thuật. Từ thời Hy Lạp Cổ, nguyên thủy, Hài Kịch đã là một trong những thể loại sân khấu dành cho giới trí thức cho tới ngày nay. Nếu bảo Hài Kịch không phải là một hình thái nghệ thuật sân khấu là nói dối vì giống như các hình thái nghệ thuật khác nó cũng là một bộ môn. Bộ môn này chia ra làm nhiều môn phụ như Black Comedy, Blue Comedy, Character Comedy, Surreal Comedy..v..v

Hài Kịch gây cảm hứng, khích động, châm chọc, truyền đạt, cảm thông, giúp vui và đôi khi đi quá đà lấn vào chính trị. Còn một nhánh khác của nghệ thuật choc cười là Hí Hoạ, Biếm Hoạ (Comic) vẫn bị xem như một hình thái nghệ thuật thấp -Low Art- dù rằng tính châm biếm, chọc cười của nó tác dụng rất lớn trên ngành truyền thông, báo chí thế giới.

Người khác lại không chấp nhận Comedy là một hình thái nghệ thuật. Họ nghĩ rằng nếu phân tích sâu vào Hài Kịch thì ai cũng thấy điểm mạnh của sự khéo léo, tài tình, mưu lược trong các hành động, cảnh diễn hay các pha chọc cười làm khán giả cười ngả nghiêng. Bởi vì chúng ta không thể ngờ được những cử chỉ thường ngày mà chúng ta hành động lại là chìa khoá mở ra những kho cười vô tận. Do đó các diễn viên tấu hài thông minh có thể thấy ngay những kiểu cách lố bịch ấy mà đem chúng lên sân khấu diễu cợt, tạo nên các trận cười bể bụng. Tuy nhiên nghệ thuật phải là những gì gây tiếng vang thật sâu, thật xa vào nội tâm con người, những gì có tính hàn lâm. Nhìn xa hơn, Comedy là một bộ môn rất giản dị, hời hợt, không có chiều sâu đằng sau nó và có tính rất thụ động. Mục đích của nó chỉ là mua một trận cười, ngược lại nếu bạn nhìn nó trong con mắt nghiêm trang, bạn sẽ hủy hoại mất mục đích chọc cười của nó. Nghệ thuật thường thường là cái gì rất đặc biệt, và nó chỉ được thưởng lãm bởi những khách thưởng ngoạn rất chọn lọc. Trong khi comedy dành cho đại chúng, ai cũng trải nghiệm và thấu hiểu những hành động, tật xấu, cung cách thường ngày được đem ra để chọc cười, nên không thể xếp nó vào loại nghệ thuật cao được.

Văn hoá và nếp sống con người Hoa Kỳ chuộng tự do, ưa dân chủ, lạc quan, suy nghĩ tích cực và thích cười. Nếu nói rằng Hài Kịch thay đổi thế giới thì nói quá nhưng nó gắn liền với Người Mỹ suốt chiều dài lịch sử. Thật vậy, Jerry Zoltent, Giáo sư khoa học và truyền thông, đã phát biểu trong một khoá dạy về Lịch Sử về Hài Kịch của ông rằng: “Chúng ta chính là những gì chúng ta đã cười nhạo”. Từ thời lập quốc những đề tài để chọc cười hầu như vây quanh sự khác biệt của chủng tộc và màu da. Sau này các vấn đề văn hoá và xã hội thành kiến, kỳ thị chủng tộc, nam nữ, văn hoá, chính trị khác cũng được đưa ra.


Người Nhật có lối “Độc Diễn Tấu Hài” rất đặc biệt được gọi là Rakugo. Rakugo là một loại hình nghệ thuật giải trí truyền thống của Nhật Bản. Người biểu diễn ngồi một chỗ trên sân khấu và độc diễn tấu hài chỉ với những đạo cụ như là chiếc quạt giấy sensu hay một chiếc khăn tay tenugui mà không cần di chuyển. Nó có từ thế kỷ 16 nhưng đến thời kỳ Edo (thế kỷ 17 - 18), loại hình nghệ thuật này mới trở nên phổ biến và được truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác, từ thầy giáo đến học trò, như một môn nghệ thuật chuyên nghiệp.

Người Việt chúng ta cũng có Độc Diễn Tấu Hài, Biếm Hoạ và Hài Kịch sân khấu. Trên các sân khấu, Hát Bội, Cải Lương, Chèo Cổ thời xưa thường có các màn ca diễn của các vai hề chọc cười để khán giả đỡ nhàm chán hay giúp vui trong lúc thay cảnh trí.

Ở Miền Nam Việt Nam, thể loại Hài Kịch phát triển hơn rất nhiều so với miền Bắc. Nhưng theo thời gian, ở phía Bắc, sân khấu Hài Kịch cũng phát triển và sôi động không kém. Có lẽ Hài Kịch được bắt đầu từ Thoại Kịch. Năm 1960, khi Trường Quốc Gia Âm Nhạc được đổi tên thành Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ, đã mở thêm phân khoa kịch nghệ tăng cường thêm các bộ môn Hát Bội, Cải Lương, và Thoại Kịch. Các học viên tốt nghiệp sau này đã trở thành các danh hài thường có kinh nghiệm và khả năng diễn xuất từ bên Thoại Kịch mà ra như La Thoại Tân, Xuân Phát, Tùng Lâm, Thanh Hoài,. Còn một số khác xuất thân từ sân khấu Cải Lương như Bảo Quốc, Kim Ngọc, Văn Chung.

Sau thập niên 2000 sân khấu Hài Kịch VN và Hài Độc Thoại hay Độc Diễn Tấu Hài (Stand Up Comedy) phát triển rầm rộ. Những nghệ sĩ gạo cội, nghệ sĩ kịch dài đua nhau diễn tấu hài vì kiếm tiền lẹ hơn. Mỗi đêm có thể chạy sô 3 tụ điểm, tiền thù lao có vài trăm ngàn. Đi tỉnh thì mấy triệu đồng, lại càng hấp dẫn. Cho nên, người ta thấy nghệ sĩ Ngọc Giàu lập nhóm với Anh Vũ, Hoàng Sơn với Phương Anh, Minh Béo với Bình Mập, Cát Phượng - Thái Hòa, Trung Dân - Trung Hải, Thúy Nga - Thanh Long, Phi Phụng - Thanh Tùng, Bảo Trí - Kim Tuyết, Tiết Cương - Phi Nga... Các tụ điểm, quán bar và chương trình đại nhạc hội, gặp gỡ khách hàng, giới thiệu thương hiệu... không khi nào thiếu tấu hài. Tiểu phẩm hài nở ra như nấm, có khi một tiểu phẩm diễn đến 5, 7 năm mà vẫn còn ăn khách, coi như hốt bạc dài dài. Có diễn viên chỉ mới học năm thứ nhất ở Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh TPHCM (khoa diễn viên trung cấp) đã có thể lập nhóm đi diễn tấu hài.

Tuy nhiên vì nhu cầu đòi hỏi quá nhiều , dịch vụ cứ đẻ ra cho kịp số cung mà phẩm chất ngày càng kém dần thì cái gì cũng phải đi tới chỗ thất bại. Tấu hài ngày càng đi vào chỗ cẩu thả vì nội dung “tào lao”, thiếu khả năng sáng tác, không dàn dựng trau chuốt, tiết mục thì quá cũ, lập đi lập lại một cách nhàm chán. Khán giả không buồn bỏ tiền ra để mua cười nữa.

Đạo diễn Trần Minh Ngọc nhận xét “Nếu xét về mặt nghệ thuật, tấu hài là một bộ môn độc đáo, hàm chứa trong nó tính mỹ học khi tiếng cười đạt đến trình độ thâm thúy, mượn hình thể diễn đạt ngôn từ, mượn ngôn từ khơi gợi trí tưởng tượng của hình thể. Lâu nay, các nhóm tấu hài cứ diễn theo tiếng cười sinh học, nghĩa là tạo hiệu ứng tức thời nhưng không đọng được những điều đáng để suy gẫm, để thấm thía về sau cho khán giả. Vì sao giá trị tiếng cười từ tấu hài ngày càng thấp kém, theo tôi, là do tiếng cười không có trách nhiệm, không trách nhiệm với bản thân người nghệ sĩ và không trách nhiệm với đời sống xã hội mà sân khấu hài đã được cuộc sống ban cho. Chính vì thế tính châm biếm cần thiết lại bị xem nhẹ, thay vào đó là những kiểu chọc cười vụn vặt, cù lét".

Nụ cười không mất tiền mua mà nó mang lại nhiều lợi lộc. Nó làm người nhận được vui vẻ, giàu có hơn, lại không làm người nghèo, nghèo hơn. Nó chỉ chiếm một vài giây thời gian của bạn, nhưng sự lưu lại của nó trong ký ức, đôi khi là mãi mãi. Tuy nhiên nụ cười không thể mua hay bán được, cho mượn, xin xỏ hay đánh mất. Tự nó không là gì, không có giá trị gì cho đến khi bạn cho nó đi, gởi nó tới một ai đó. Những người bận rộn không có thì giờ để cười. Những người đau khổ, mệt mỏi, buồn chán không thiết cười. Cho họ một nụ cười của bạn, họ cần hơn ai hết vì họ không còn gì để cho. Tuy nhiên có người cho rằng không phải lúc nào cũng cười mà phải biết cười vì cười là một nghệ thuật sống. Nó phản ảnh cá tính, cảm xúc, tư cách và lối cư xử của bạn. Cười nhạo, mai mỉa, chọc giận người khác là những nụ cười vô ý thức. Do đó khi trao tặng ai nụ cười bạn cũng nên trao tặng một nụ cười có ý thức và thật sự hạnh phúc.

Trịnh Thanh Thủy

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Nhân khi đọc bài Thành Tựu Niết bàn của Cư sỹ Nguyên giác Phan Tấn Hải, chúng tôi xin phép kết hợp với thuyết big bang của Stephen Hawking và tiến trình giác ngộ của Đức Phật, và sự sống và chết theo Phật giáo để luận bàn về Niết bàn, giải đáp thắc mắc đức Phật chết rồi đi về đâu? Đây chỉ là khởi niệm mới lạ, biết đâu tương lai sẽ có người chứng minh được.
Phiên toà xử người dân Đồng Tâm cùng cái án tử hình, chung thân dành cho con cháu cụ Kình đã phủ xuống tâm trạng u ám cho tất cả chúng ta. Nhưng sự việc không dừng ở đó, công an đã bắt giam nhà báo Phạm Đoan Trang, đồng tác giả của ấn bản “Báo Cáo Đồng Tâm”.
Ông mô tả mình là một người chủ trương “tôn trọng sự sống – (pro-life),” ủng hộ Tu chính án số 2 (quyền sở hữu vũ khí,) cổ võ một bộ máy chính quyền nhỏ, một kế hoạch quốc phòng mạnh mẽ, và là một người bảo thủ tôn trọng quốc ca” đã nói là hiện nay nước Mỹ không còn là một quốc gia dân chủ gương mẫu, và rằng “chúng ta cần phải có một Tổng Thống cho tất cả mọi người Mỹ, chứ không phải chỉ cho một nửa nước Mỹ.”
Nước. Nước từ đâu cứ dâng lên; lên rồi rút, rút rồi lại lên, ngập tràn đồng ruộng, ao hồ, vườn tược, làng quê, và phố thị của nhiều tỉnh thành miền Trung. Cuồng phong bão tố từ đại dương cuộn xoáy vào đất liền, kéo theo những cơn mưa xối xả ngày đêm.
Vấn đề không phải là để truy thù hay báo oán. Truyền thống văn hoá bao dung dân tộc Việt không cho phép bất cứ ai thực hiện điều đó. Tuy nhiên, quá khứ cần phải được thanh thoả – và không thể thanh thỏa bằng một (hay vài) cuốn truyện– để chúng ta đều cảm thấy được nhẹ lòng, và an tâm hơn khi hướng đến tương lai.
Làm thương mại, nhất là làm trong nghề buôn bán nhà cửa, muốn mọi người thương mình rất khó. Chín người thương mình cũng có một người ghét mình. Ăn ở cho mọi người thương mình chỉ có chân thành mới làm được.
Rừng điêu tàn thì đất nước suy vong; đây mới chính là cội rễ của vấn đề.bChúng ta cứu giúp đồng bào bị nạn nhưng chính chúng ta có ai nghĩ đến cội nguồn của vấn đề là nạn phá rừng cưa gỗ tàn phá đất nước. Tác động tới môi trường, phá rừng vẫn đang tiếp diễn và đang làm thay đổi khí hậu và địa lý.
Trưa ngày 16/10/2020, một thanh niên người Tchétchène, tên Abdoullakh Anzarov, đã cắt cổ Thầy giáo Sử Địa, ông Samuel Paty, ngay trước trường Trung học Le Bois d'Aulne nơi ông đang dạy, ở Thành phố Conflans-Sainte-Honorine, ngoại ô Tây-Bắc cách Paris chừng 40km Paris.
Tôi rất hãnh diện đã ủng hộ đạo luật lịch sử, mang 130,000 người tị nạn đầu tiên từ các nước Việt Nam, Lào, và Campuchia đến Hoa Kỳ vào năm 1975 và đã thông qua nghị quyết chào đón họ. Tôi đã bỏ phiếu chấp thuận gia tăng ngân quỹ để giúp những người Việt mới đến định cư và sau này tôi đã đồng bảo trợ cho đạo luật dẫn đến sự hình thành của hệ thống di trú theo quy chế tị nạn hiện hành. Tinh thần cứu giúp người tị nạn, chào đón họ đến với tự do sau khi trốn thoát chế độ đàn áp, là giá trị nền tảng của chúng ta và của Hoa Kỳ. Cũng do giá trị đó mà nước Mỹ trở thành biểu tượng của tự do và hy vọng, dẫn đầu thế giới không chỉ bằng sức mạnh của một cường quốc mà bằng hành động cụ thể làm gương cho thế giới. Trong vai trò tổng thống, tôi cam kết sẽ giữ cho nước Mỹ là quốc gia luôn chào đón người tỵ nạn và di dân, và chúng ta ghi nhận sức mạnh phi thường của Hoa Kỳ đến từ xã hội đa dạng và đa sắc tộc của chúng ta.
Hai Dự thảo “Báo cáo Chính trị” (BCCT) và “Tổng kết công tác xây dựng Đảng và thi hành Điều lệ Đảng nhiệm kỳ Đại hội XII”, gọi ngắn là “Xây dựng, chỉnh đốn đảng”, dành cho Đại hội đảng XIII vào đầu tháng Giêng năm 2021, đã bộc lộ bản tính tham quyền cố vị và tư duy giáo điều
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.