Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Hồ Xuân Hương, Nhà Thơ Trào Lộng

19/02/201300:00:00(Xem: 5526)
Nguyễn Lộc Yên
(Lời tâm tình: “Sử Việt” chỉ khái quát các Nhân vật lịch sử, không đi sâu từng chi tiết của Nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung của đề tài đã biên soạn. Xin độc giả đừng xem đấy là chính sử, vì “Thiết nghĩ” chỉ là ý kiến riêng của tác giả. “Sử Việt” đăng vào ngày thứ Ba Tuesday mỗi tuần.)

HỒ XUÂN HƯƠNG
(1772 – 1822)

Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương quê Hà Nội, thân phụ của bà là Hồ Phi Diễn, gốc Nghệ An. Có một số tài liệu ghi: Hồ Xuân Hương tên thật là Hồ Phi Mai (hoa mai bay trên hồ), hiệu là Xuân Hương. Và trong bài thơ tỏ tình của Tốn Phong với Hồ Xuân Hương, đã có nhắc đến chữ “Mai”.

Văn thơ của Bà lời lẽ dí dỏm, cười cợt, nhưng ý thơ sâu sắc, thường ẩn chứa nghĩa đen và nghĩa bóng, nên người đọc thường nghiền ngẫm, bàn bạc trong không khí xôn xao thích thú.

Vua Gia Long đã dựa vào thế lực ngoại bang, sau khi thống nhất đất nước. Cổng chào thành Thăng Long được tổ chức trọng thể. Một vị tướng quân đến gặp nữ sĩ Hồ Xuân Hương xin câu đối để trang trí trên cổng thành, Hồ Xuân Hương vui vẻ hạ bút:

“Thiện tử tinh kỳ dương bán điện
Tướng quân thanh thế áp tam thuỳ”

Theo nghĩa đen: Cờ xí của vua giăng khắp chốn che nửa mặt. Uy danh tướng quân bao trùm cả ba cõi. Mới xem qua câu đối, thì rất hay vì khen vua và tướng quân rất giỏi. Nhưng ngẫm kỹ và nhớ đến câu thơ khác của Hồ Xuân Hương: “Vành ra một góc da còn thiếu”. Thì câu đối trên có nghĩa: “cờ vua che nửa mảnh, tài của tướng quân chỉ áp vào ba góc”. Câu đối trên được dịch:

“Cho nửa mảnh, rực cờ thiên tử
Trấn ba góc, rõ tài tướng quân”.

Tướng quân tiu nghỉu, không lẽ nói toạc ra, thiên hạ sẽ cười cho.

Một hôm Hồ Xuân Hương đi chơi chùa Địch Lộng (Ninh Bình), nghe một nhóm văn nhân, đang đứng nơi gác chuông, vừa ngắm cảnh vừa bàn thơ phú rộn rã, lại có ý chê bai thơ của Hồ Xuân Hương. Hồ Xuân Hương đến chỗ gác chuông, bắt chuyện với họ: “Nghe các thầy bàn bạc văn thơ, chắc thơ phú hay lắm, xin các thầy thử làm bài thơ vịnh cái chuông, ai làm thơ hay, em xin hầu hạ”. Thấy cô gái đẹp, một chàng tỏ vẻ sành sỏi thơ nói: “Muốn làm thơ thì phải ra hạn vần chứ”. Vâng, em nghĩ: “ở đây có cái chuông, xin dùng vần uông đi nhé!”. Vần uông là vần khó, các thầy nghĩ chưa ra được một câu. Xuân Hương cười bảo: “thôi để em làm thử vài câu, rồi nhờ các thầy chỉ giáo cho”, rồi đọc to:

“Một đàn thằng ngọng đứng xem chuông
Chúng bảo nhau rằng: ấy cái uông”

Nghe xong câu thơ, các thầy biết đã gặp Hồ Xuân Hương thật rồi, đứng nhìn nhau bẽn lẽn không biết nói sao!. Hồ Xuân Hương mỉm cười bỏ ra về, bài thơ còn bỏ dở...

Bà làm vợ lẽ ông Phủ Vĩnh Tường, khi ông Phủ mất, bà thương cảm tha thiết. Dù buồn bã, nhưng lời thơ còn ẩn chứa dí dỏm: “..........
Cán cân tạo hóa rơi đâu mất
Miệng túi càn khôn thắt lại rồi
Hăm bảy tháng trời là mấy chốc
Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ơi!”

Tài hoa bạc mạng, khi bà bước thêm bước nữa, bà phải làm lẽ cho ông Cai Tổng Cóc cho đến khi qua đời. Bà còn để lại nhiều bài thơ Nôm tuyệt tác trong “Xuân Hương Thi Tập”. Và để lại nhiều bài thơ chữ Hán trong “Lưu Hương Ký”.

*- Thiết nghĩ: Trong xã hội phong kiến, giai cấp thống trị đã khéo léo dùng các từ ngữ cao đẹp để gìn giữ danh vị của họ. Những người tự đề cao: Quân tử, thiên tử, lương tướng... Hồ Xuân Hương đã nhìn thấu tim cật của họ, nên bà mới công khai dùng thơ cười cợt và mỉa mai. Vì thực ra, trong số đó có lắm kẻ giả dối là hiền nhân quân tử; nhưng họ là kẻ khát khao phàm tục hơn ai!. Bài thơ Vịnh cái quạt của Hồ Xuân Hương, đã nói toạc ra bản tính thường tình của dạng người này:

“Một lỗ sâu sâu mấy cũng vừa
Duyên em dính dán tự bao giờ
Vành ra ba góc da còn thiếu
Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa
Mát mặt anh hùng khi tắt gió
Che đầu quân tử lúc sa mưa
Nâng niu ướm hỏi người trong trướng
Phì phạch trong lòng đã sướng chưa?”

Bàn về thơ của Hồ Xuân Hương, không thể không nói đến những nét cười cợt, châm biếm độc đáo trong thi ca của bà.

- Thứ nhất, bà thông thạo cả chữ Hán và chữ Nôm, nên ý thơ dễ dàng trào lộng cả nghĩa đen và nghĩa bóng.

- Thứ hai, bà thích thú chữ Nôm, bà đã sử dụng thơ Nôm rất uyển chuyển và phong phú; nên văn thơ Nôm của bà rất tài tình, đã trang trải màu sắc tiếu lâm và châm biếm độc đáo, mong tạo dựng lại khung cảnh đạo đức cho xã hội.

- Thứ ba, thơ của bà mỉa mai sự thường tình của thế tục. Có lẽ từ đấy mà có lắm người chê bai rằng thơ của bà mang tính “khiêu dâm” và “nổi loạn”. Nhưng cũng có nhiều người khen ngợi, thơ của bà mang tính “đột phá” và “cách mạng”.

Có người nói rằng Hồ Xuân Hương mặt rỗ, nhan sắc tầm thường, vì vậy nên thường làm vợ lẽ. Điều ấy không đúng mà bà là một nhà thơ tài năng, hương sắc vẹn toàn, nhưng “hồng nhan đa truân”. Dương Tri Tạn vịnh cái điếu (điếu dùng hút thuốc lào) để tán tỉnh Xuân Hương là một người xinh đẹp:

“Eo lưng thắt đáy thật xinh xinh
Điếu ai hơn được điếu cô mình
Thoát châm, thoát bén duyên hương lửa
Càng núc, càng say nỗi tính tình”
Khi Xuân Hương 35 tuổi, Tốn Phong (tên thật: Phan Huy Huân, gốc gác Phan Huy Ích), đã theo tán tỉnh Xuân Hương:
“Như dáng cây mai xinh cốt cách,
Mười phần xuân sắc rạng trời xanh”.

Nhìn chung, Hồ Xuân Hương học rộng, duyên dáng, hồn nhiên. Dùng chữ ít mà nghĩa phong phú, từ mới lạ và gợi cảm, đối và vần điệu trong thơ đúng phép. Văn chương của Bà lỗi lạc, nhưng sinh phải vào thời xưa, nữ lưu không được ra thi cử, để đỗ đạt ra làm quan như nam giới. Nhưng với văn chương trác tuyệt của bà, tên tuổi của bà đã lưu danh kim cổ.

Cảm mộ: Bà Hồ Xuân Hương
Tài hoa bạc mệnh, kiếp nhân sinh
Lận đận tình duyên, dang dở tình
Nghĩ phận hẩm hiu, buồn bã phận
Thương mình quạnh quẽ, xót xa mình
Lời đen, nghĩa bóng, lâm ly khiếp
Ý trắng tình thâm, dí dỏm kinh
Bà chúa thơ Nôm, phong phú chữ
Văn thơ cười cợt ẩn muôn hình.

Nguyễn Lộc Yên

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Đọc các bản tin về ngày lễ nhậm chức của Tổng Thống tân cử Joe Biden cùng Phó TT Kamala Harris với chủ đề Nước Mỹ Đoàn Kết (America United), bên cạnh những thông tin áp đảo về vấn đề an ninh, có thể nhiều người còn thấy con số 191,500 lá cờ đủ kích cỡ tượng trưng cho người dân không thể đến tham dự cùng 56 bệ đèn được cắm và dựng quanh khu vực tổ chức.
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua. Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn. Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội. Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên “1812 War”.
Mọi người ai cũng hi vọng qua năm mới 2021 Huê kỳ thoát ra khỏi một năm đen tối : có hơn 300 000 người chết vì corona vũ hán, kinh tế khủng hoảng do đại dịch nghiêm trọng không thua hồi năm 1929 tác hại, dân da đen bị kích động vấn đề chủng tộc, cận ngày bầu cử, nổi loạn ở nhiều Tiểu bang, biến Huê kỳ trở thành một nước khủng hoảng và chia rẽ.
Hãy hỏi những người đã mang Cờ Vàng-3 sọc đỏ đi tham gia biểu tình bạo động có biết nhiều người Mỹ và báo chí Mỹ đã cáo buộc những người tấn công vào điện Capitol là “quân khủng bố nội địa” (Domestic Terrorists), hay những kẻ phá hoại (Rioters)? Vì vậy thật khó biết, khi hình ảnh một người leo lên sân thượng của Capitol phất cờ Việt Nam Cộng hòa chiều tối ngày 6/01/2021 được truyền đi khắp Thế giới, trong khi những người biểu tình khác đập phá bên trong, có khiến ai chua xót và đau lòng vì là cờ đã bị xúc phạm ?
Sửa chữa các thiệt hại này trong một sớm một chiều sẽ là chuyện rất khó, nếu không muốn nói là không thể. Trump sẽ không còn là tổng thống nữa, nhưng Trump sẽ vẫn có ảnh hưởng trong đảng Cộng hòa và đất nước. Trong khi thế giới đang ngày càng rối ren và ảnh hưởng của Hoa Kỳ đã suy giảm, Trump đã thúc đẩy đáng kể cả hai xu hướng. Điểm mấu chốt là Trump đang để lại một đất nước và một thế giới trong tình trạng tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà Trump được thừa hưởng. Đó là di sản đau buồn của Trump.
Nước Mỹ đang lâm vào Nội Chiến -Civil War-đó là thông điệp mà người Mỹ tìm thấy trên áo của đám người bạo loạn tấn công đập phá điện US Capitol hôm 6-1-2021. Bộ trưởng lâm thời về Nội An của Mỹ vừa từ chúc hôm 9/1, FBI liền cảnh cáo Trump sẽ xách động những cuộc bạo loạn vũ trang trên khắp 50 State Capitols từ ngày 16-1 đến 20-1, US Capitol kể từ ngày 17 đến 20-1, Acting DHS Secy resigns as FBI warns of “Armed Protests” at all 50 State Capitols from Jan-16-20, US Capitol from Jan 17-20.
Bạn đã đến Washington D.C. để tham gia cuộc bạo loạn tại Quốc Hội, đã xông vào tòa quốc hội hay chỉ đơn giản là vượt qua các rào chắn không được phép bước sang hay leo lên bậc thềm tòa quốc hội, nay có thể đang ở nhà và nghĩ rằng mình đã thoát tội. Có phải vậy không?
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Trung tâm thủ đô Washington bị phong tỏa sau vụ bạo loạn ở Quốc hội và nguy cơ bạo lực gia tăng tại lễ nhậm chức của ông Biden.
Tổng thống đắc cử Joe Biden dự kiến sẽ công bố đề xuất gói kích thích 1.900 tỷ USD nhằm khôi phục kinh tế Mỹ, tăng tốc phản ứng với đại dịch
Theo thông báo mới của Intel, CEO Bob Swan sẽ từ chức vào ngày 15/02/2021 và được thay thế bởi Pat Gelsinger, CEO đương nhiệm của VMWare.
Thành phố New York sẽ chấm dứt tất cả hợp đồng trị giá 17 triệu USD một năm với Tập đoàn Trump (Trump Organization) vì cuộc bạo loạn ngày 06/01/2021.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, nghiên cứu trên bệnh nhân nhập viện vì Covid-19 ở Vũ Hán cho thấy họ vẫn xuất hiện triệu chứng như mệt mỏi hay khó ngủ sau 6 tháng.