Hôm nay,  
Việt Báo Online

Việt Nam Ngày Nay Dưới Mắt Nhà Báo Mỹ Sống Ơû Hà Nội

15/12/200200:00:00(Xem: 3409)
Việt Nam Ngày Nay Dưới Mắt Nhà Báo Mỹ Sống Ơû Hà Nội
Đọc sách Vietnam, Now: A Reporter Returns. 274 tr. Nhà Xuất Bản PublicAffairs, New York. 2002
Bài của Bùi Văn Phú

David Lamb là ký giả Mỹ duy nhất đã có mặt tại Việt Nam trong thời chiến tranh và nay trở lại sống với đất nước này thời hòa bình. Thời chiến ông làm phóng viên cho hãng tin UPI từ năm 1968 đến 1970. Gần ba mươi năm sau ông trở lại Việt Nam, sống ở Hà Nội, làm phóng viên cho nhật báo Los Angeles Times từ năm 1997 đến 2001.
Vietnam, Now: A Reporter Returns là cuốn sách nhìn về lịch sử, nhìn vào hiện tại, cùng dự phóng tương lai một nước Việt Nam mới.
Vào sách ông tả cảnh Hà Nội, thủ đô nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa thời chống Mỹ cứu nước, giờ đây phát triển theo nhịp đổi mới kinh tế từ 15 năm qua. Hà Nội của những ngày chiến tranh, những bầu trời xám không còn nữa.
Nhưng cái tên Hà Nội khi nghe nhắc đến còn chứa đựng ít nhiều ray rứt trong tiềm thức người Mỹ. Nhiều người không tin ngày nay có người Mỹ như David Lamb sống và làm việc ở đó. Hà Nội có xác Hồ Chí Minh, theo tác giả trông như tượng xáp nằm trong lăng, nơi mà tổng thống Bill Clinton không muốn viếng, nơi đại sứ Mỹ Peter Peterson đến mà chỉ nghiêng mình chứ không cúi đầu bái phục.
Hà Nội một thời đạn bom đã qua di, chỉ còn lại chút ít tàn tích chiến tranh. Hà Nội qua cái nhìn của David lamb không có những dãy phố bị bom Mỹ tàn phá bình địa như những cáo buộc của giới chống chiến tranh đầu thập niên 70. Dấu tích chiến tranh còn lại giờ đây là một hố bom, một xác B-52 ở khu Khâm Thiên, là nhà giam Hỏa Lò, tức Hanoi Hilton, nơi tù binh Mỹ từng bị giam giữ, ngược đãi, nay là một bảo tàng viện, cạnh một tung tâm thương mại cao chót vót, sang trọng.
Trong nhà giam có tấm bảng ghi rằng phi công Mỹ bị bắt không bị trả thù, mà được đối xử tử tế, được cho ăn mặc, chỗ ở đầy dủ. David Lamb nói thẳng là điều này không đúng.
Sự thực về Hanoi Hilton có thượng nghị sĩ John McCain và đại sứ Mỹ đầu tiên tại Việt Nam là nhân chứng. Nhưng cả hai đã đặt quá khứ đau thương qua một bên để hướng về tương lai quan hệ tốt đẹp cho hai quốc gia từng là thù nghịch của nhau.
Xuyên suốt qua nhiều chương sách, dư âm của cuộc chiến chống Mỹ không còn trong nếp suy nghĩ của đại đa số dân Việt bây giờ. Tinh thần hòa giải với người Mỹ được ghi lại tại nhiều nơi. Cuộc hội ngộ giữa TNS John McCain và Mai Văn Ơn, người đã bơi ra giữa hồ Trúc Bạch cứu phi công McCain bị bắn rớt. Đại sứ Peterson đến thăm Nguyễn Văn Chộp, người du kích xã An Đoài, đã bắt ông khi oanh tạc cơ của Peterson trúng đạn phòng không trên vòm trời Bắc Việt. Những nhóm cựu chiến binh Mỹ trở lại Việt Nam, tìm đến bãi chiến trường xưa, mặt đối mặt với bộ đội từng tham chiến, giờ đây trong một không khí cảm thông, hòa giải.
Sự hòa giải giữa những chiến binh Mỹ và bộ đội cộng sản được đề cao. Nhưng tác giả cũng không quên nhắc nhở giới lãnh đạo Hà Nội về sự hòa giải chưa có được giữa người Việt với nhau. David Lamb đã lần mò tìm đến nghĩa trang quân đội Biên Hòa, chốn yên nghỉ ngàn thu của nhiều chục ngàn người lính Việt Nam Cộng Hòa, để thấy nơi đây hoang phế đến thảm thương so với nghĩa trang Trường Sơn nơi chôn cất bộ đội nằm gần sông Bến Hải.
Tác giả nêu lên sự kiện này với phó chủ nhiệm ban tư tưởng thành phố Hồ Chí Minh và được trả lời rằng: những người lính Sài-gòn là nạn nhân chiến tranh. Họ bị ép buộc cầm súng cũng giống như lính Mỹ bị ép buộc đi chiến đấu tại Việt Nam. Chính sách của nhà nước là đối xử đồng đều với tất cả nạn nhân của cuộc chiến, nhưng ưu tiên hơn dành cho những người đã hy sinh vì tổ quốc.
Số phận của cô nhi, qủa phụ, thương phế binh Việt Nam Cộng Hòa cũng cùng chung hoàn cảnh đau thương và được tác giả nhắc đến nhiều lần khi so sánh những phúc lợi mà nhà nước dành cho cựu cán binh, bộ đội miền Bắc.
Tác giả quan niệm trong cuộc chiến những người lính Việt Nam Cộng Hòa cũng chiếu đấu và hy sinh cho tổ quốc. Họ chẳng phải ngụy quân. Còn Hà Nội nói họ giải phóng miền Nam thì không biết họ đã giải phóng người dân miền Nam khỏi cái gì" Vì nhìn lại Việt Nam một thập niên sau chiến tranh, tác giả gọi đó là những năm đen tối - dark years - như nhiều người Việt gọi thế.
Sài-gòn giờ đây là một thành phố bừng lên những sinh hoạt. Những năm đen tối với học tập cải tạo, đánh tư sản mại bản, ruồng bắt văn nghệ sĩ không còn nữa. Sài-gòn là nơi dễ thở, dễ làm ăn hơn vì người dân ở đó đã quen sinh hoạt tự do kinh tế. Sài-gòn thoáng hơn, ít thấy hình tượng Hồ Chí Minh hơn Hà Nội.
Việt Nam giờ đã đổi mới, tiến bộ nhiều là trong khu vực kinh tế. Nhưng đổi mới cũng có mặt tích cực lẫn tiêu cực. Chuyện một Việt kiều về hùn vốn làm ăn với người trong nước rồi bị lấy mất cả công ty không phải là chuyện ít xảy ra. Tác giả cho rằng vì văn hóa đông tây khác biệt, người Việt dựa vào chữ tín chứ không dựa vào những văn bản, khế uớc thành văn rõ ràng.
Điểm này cho thấy tác giả thiếu tinh tế về đời sống xã hội tại Việt Nam trong một phần tư thế kỷ qua. Một Việt Nam nghèo đói nhiều năm, đạo đức suy đồi, tham nhũng lan tràn vì thế dù có nhiều hợp đồng thành văn rõ ràng mà còn có những nhà đầu tư bị lừa, phải bỏ chạy thì những lời hứa miệng làm gì có giá trị.
Chính tác giả cũng nhìn nhận những người cầm quyền hiện nay, là đảng viên cộng sản, sợ sự minh bạch, và vẫn sống trong não trạng bí mật của thời chiến tranh vì thế lúc đầu nhiều công ty hồ hởi vào Việt Nam nhưng giờ đang bỏ đi là vì sự thiếu quyết tâm, thiếu minh bạch và nạn tham nhũng, quan liêu hành chánh trong hệ thống chính quyền.
Phát triển kinh tế giúp Việt Nam đạt những tiến bộ hơn trong những năm qua. Thời đại xe đạp, xếp hàng cả ngày mua gạo ở Việt Nam không còn nữa. Nhưng về mặt chính trị, văn hóa, báo chí thì còn nhiều giới hạn. Người dân đi bầu chọn các ứng cử viên do đảng chỉ định tranh cử. Trong kỳ bầu cử ủy ban nhân dân địa phương, ở làng Ngũ Xá, Hà Nội, nơi tác giả sinh sống, 1537 trong số 1542 cử tri, coi như 100%, đã đi bỏ phiếu trong hai giờ đầu tiên của ngày bầu cử. Có người đi bầu thay cho gia đình, có người đi bầu đến hơn chục lần.
Sinh hoạt báo chí do ban văn hóa tư tưởng chỉ đạo dù Việt Nam giờ có khoảng 400 tờ báo các loại được phép ấn hành. Mỗi tuần ban này họp để quyết định những loại thông tin nào được loan tải.
Nữ tài tử phản chiến Jane Fonda ít năm trước đây lên truyền hình Mỹ xin lỗi cựu chiến binh Hoa Kỳ về những việc làm của cô tại Hà Nội trong thời chiến. Nhưng Hanoi Hannah (Trinh Thi Ngo), người nữ xướng ngôn miền bắc thường kêu gọi binh lính Mỹ đào ngũ, chống lại chiến tranh, đến giờ cũng không được biết về sự hối hận của cô đào Fonda.
Theo ghi nhận của David Lamb, nhà báo Việt Nam hành nghề vì kiếm sống hơn là vì chức năng. Họ đi tham dự họp báo nhiều nơi trong ngày, sau mỗi cuộc họp báo đều nhận phong bì có tiền để viết bài tốt về buổi họp báo.
Về mặt chính trị thì dù Việt Nam có hiến pháp, luật pháp nhưng quyền cai trị nằm trong tay đảng, thể hiện qua bộ chính trị và ủy ban trung ương đảng là những tổ chức không phải do dân bầu lên. Vì thế ở Việt Nam đảng và nhà nước là một.
Tác giả nhận định rằng tiến trình đổi mới đã dưa Việt Nam vào cuộc đua ngựa với những nước láng giềng. Người nài ngựa cho Việt Nam chính là đảng cộng sản, nhưng thay vì thúc cho ngựa chạy nhanh, họ lại giật ngược dây cương cho ngựa chậm lại. Như vậy đảng đang cản lại bước tiến và làm ngăn trở những mơ ước về một đời sống cao và văn minh của giới trẻ Việt Nam mà ngày nay họ không còn coi đảng là quan trọng và đang có những đòi hỏi cấp bách.
Phản kháng của giới trẻ thể hiện qua những cuộc đua xe gắn máy, qua lần tấn công cảnh sát rồi tiến vào khu vực Nhà Hát Lớn Hà Nội để được xem những chương trình ca nhạc giải trí chỉ dành cho những giới có quyền năng, chức vị.
Tác giả trích dẫn nhiều người Việt đưa quan điểm là phải từ bỏ chủ thuyết cộng sản thì Việt Nam mới tiến bộ được. Một khi đã từ bỏ cộng sản thì những thành phần chống Việt Nam tại Hoa Kỳ trong cũng như ngoài chính trường sẽ ôm choàng lấy Việt Nam.
Người ta giờ trông chờ giới lãnh đạo già nua, giáo điều qua đi. Nhưng tác giả đặt nghi vấn rằng khi ngọn đuốc được trao lại cho thành phần trẻ, liệu họ có đủ can đảm để làm một cuộc cải cách rộng lớn không" Hay sau nhiều năm sống dưới sự áp bức, mọi người chỉ muốn sống hài hòa, an phận. Hoặc có phản kháng thì lại bỏ nước ra đi như đại tá Bùi Tín, như cựu bộ trưởng tư pháp Trương Như Tảng của Chính Phủ Lâm Thời Cộng Hòa miền Nam Việt Nam. Như hàng triệu người Việt hải ngoại trong hai thập niên trước và hàng ngàn sinh viên ngày nay mà nhiều người là con cái cán bộ, dảng viên.
Như nhạc sĩ Trịnh Côn Sơn từng kêu gọi anh em thôi chém giết nhau rồi cũng phải đi lao động, đi kinh tế mới và sau này không còn dám nói lên nỗi đau của đất nước mà chỉ viết nhạc tình cho đến khi nhắm mắt lìa trần. Hay như Dương Cư, cựu thẩm phán Việt Nam Cộng Hòa, sau nhiều năm cải tạo giờ đã mất tính can đảm, không còn dám chỉ trích nhà nước mà chỉ nói đến hòa giải. Như nhà văn Bảo Ninh, tác giả tiểu thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh, không còn sáng tác được nữa mà phải ra sức buôn bán kiếm sống.
Sau những năm sống với người Việt đuơng thời, David Lamb nhận định rằng chính lịch sử Việt Nam đã làm nên đất nước của họ chứ không phải những ý thức hệ, dù bắt nguồn từ đâu. Vietnam, Now là một tập ký sự ghi nhận những quan sát, nhận định bén nhậy nhưng cũng còn nhiều nghịch lý về một Việt Nam đương đại.
Về hình thức sách có nhiều chỗ tiếng Việt đánh vần không đúng, từ những địa danh cho đến tên người. Một bài hát của Trịnh Công Sơn - Những Ai Còn Là Việt Nam - tác giả lấy nguyên văn từ cuốn Understanding Vietnam của Neil L. Jamieson (University of California Press, 1993) nhưng không thấy ghi xuất xứ.
Bùi Văn Phú

15/10/2019(Xem: 257)
Khi cầm cuốn hồi ký của cô Nhã trong tay, tôi đã biết là mình sẽ không đọc như đọc truyện, hay đọc một tác phẩm văn học.
15/10/2019(Xem: 235)
Chủ Tịch Nước Cộng Sản TQ Tập Cận Bình lớn tiếng hăm dọa những người muốn chia rẽ đất nước Trung Quốc, gần là nhắm tới người dân Hồng Kông, xa là muốn nói tới Đài Loan, một thiên đường dân chủ của người Trung Hoa
15/10/2019(Xem: 131)
STOCKHOLM - Các nhà kinh tế học có trụ sở tại Hoa Kỳ Abhijit Banerjee, Esther Duflo và Michael Kremer đã giành giải thưởng Nobel Kinh Tế 2019 vào Thứ Hai vì công việc của họ trong việc chống đói nghèo đã giúp hàng triệu trẻ em trên thế giới.
15/10/2019(Xem: 126)
QUITO - TT Moreno và các bô lão bộ tộc bản địa Ecuador đạt thỏa thuận hưu chiến hồi chiều Chủ Nhật, để hủy bỏ chương trình khăc khổ bị bài bác, và gần 2 tuần biểu tình phản đối gây tê liệt kinh tế và 7 người chết.
15/10/2019(Xem: 135)
BRUSSELS - Các đại diện của EU và UK đang thương lượng trước ngày họp thượng đỉnh EU.
15/10/2019(Xem: 138)
MADRID - Vào ngày 14/10, Tòa tối cao Tây Ban Nha quyết định án phạt 9 thủ lãnh Catalonia dẫn đầu phong trào ly khai từ 9 đến 13 năm tù.
15/10/2019(Xem: 128)
KIEV - Quân đội Ukraine âm thầm rút tại miền đông, khiến dân chúng thủ đô xuống đường ngày Thứ Hai 14-10 để phản đối.
15/10/2019(Xem: 151)
IDLIB - Dân quân Kurd SDF thỏa thuận dàn xếp của Nga để được hậu thuẫn chống lại cuộc tiến công của của Thổ Nhĩ Kỳ.
15/10/2019(Xem: 152)
TOKYO - Bão Hagibis để lại 40 người chết và 16 người mất tich, buộc bãi bỏ 3 trận tranh tài của giải Rugby World Cup.
15/10/2019(Xem: 156)
HONG KONG - Dân Hong Kong cảm thấy lạnh người với lời nhắn gửi từ chủ tịch Xi Jinping “chớ mưu định gây chia rẽ để không bị trừng trị đến tan xương nát thịt”.
15/10/2019(Xem: 154)
Khoảng giữa tháng 10/2019, trang The Hollywood Reporter cho biết hãng phim của Apple hiện vẫn chưa được đặt tên chính thức, nhưng sẽ do các giám đốc bộ phận Worldwide Video mới của công ty là Zack Van Amburg và Jamie Erlicht điều hành.
15/10/2019(Xem: 165)
Từ trước đến nay, trình duyệt Safari của Apple, vẫn gửi dữ liệu tới Google Safe Browsing để giúp bảo vệ người dùng tránh khỏi những trang web lừa đảo.
15/10/2019(Xem: 211)
WASHINGTON - Trước cuộc tranh luận trực tiếp truyền hình tối 15-10 tại Ohio của 12 ứng viên TT 2020 của 12 ứng viên cùng đảng DC, nghị sĩ Bernie Sanders chỉ rõ sự phân biệt giữa ông và ứng viên Elizabeth Warren: bà Warren là dòng tư bản giàu có, giàu từ xương.
15/10/2019(Xem: 169)
WASHINGTON - Ủy ban tình báo Hạ Viện gửi thư mời cựu cố vấn Fiona Hill điều trần, vì Bạch Ốc chỉ thị cho các nhân chứng không hợp tác.
15/10/2019(Xem: 170)
WASHINGTON - Video giả mạo với kẻ giết người ghép hình đầu của TT Trump phát tán nhanh trên mạng được ghi nhận lần đầu tiên tại hội nghị 3 ngày trong tuần qua của nhóm American Priority thân Trump ở Miami.
Tin công nghệ
Ở Châu Á, các ứng dụng như WeChat, Alipay, Grab, Go-Jek, Paytm, Kakao và Line đang trở thành một phần không thể thiếu của nhiều người. Phần lớn đều bắt đầu từ các tính năng cơ bản như nhắn tin, thanh toán, gọi xe… nhưng dần trở nên đa năng hơn.
Khoảng giữa tháng 10/2019, một số nguồn tin cho biết Apple gửi dữ liệu của người dùng iOS về Trung Quốc, ngay sau đó, Apple đã trả lời cụ thể hơn về vụ việc.
Khoảng giữa tháng 10/2019, tạp chí Học viện Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ đăng tải một báo cáo khoa học mới tới từ các nhà nghiên cứu tại Na Uy và Thụy Điển, cũng có thể coi là một tia hy vọng mới cho nhân loạ
Khoảng giữa tháng 10/2019, Samsung đưa ra cảnh báo người dùng Galaxy S10 không nên dán những tấm kính cường lực màn hình hoặc những miếng dán bảo vệ màn hình trên thị trường tự do.
Khoảng giữa tháng 10/2019, một số nguồn tin cho biết, Singapore sẽ trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm quảng cáo các loại đồ uống chứa nhiều đường. Động thái được đưa ra sau khi quốc gia Đông Nam Á tuyên chiến với bệnh tiểu đường.
Sự ra mắt của Libra vào ngày 18/06/2019 đã tạo ra một chiến trường mới trong việc mở rộng một cách “vĩ cuồng” (megalomaniacal) của Facebook.
PalmOS, nền tảng từng chiếm 73.94% thị phần vào năm 1999 dần thất thế rồi biến mất. Sang Quý 2/2009, Android tiến lên vị trí thứ năm với 2.18% thị phần.
Khoảng giữa tháng 10/2019, công ty dịch vụ tài chính Finco Services ở bang Delaware đã khởi kiện Facebook vì ăn cắp bản quyền logo dấu ngã xoáy cho dự án tiền ảo Libra tại một tòa án ở New York. Công ty cũng đang kiện chính người thiết kế cũ của mình đã làm logo cho Facebook, vì sử dụng lại thiết kế.
Lẽ dĩ nhiên, không phải tất cả xu hướng công nghệ phổ biến trong 10 năm qua đều tốt đẹp, có những thứ khiến cho cuộc sống trở nên tồi tệ hơn. Đó là những gì?
99% số nước ngọt tồn tại dưới dạng băng đá hiện đang có mặt ở Greenland (Bắc Cực) và Nam Cực. Mỗi năm, số băng đó dần dần tan ra, chảy xuống các đại dương. Thông thường, cần đến hàng trăm, hàng ngàn năm để chúng tan chảy hết. Nhưng giả sử nếu ngày mai thức dậy, toàn bộ số băng trên Trái đất không còn nữa thì thế giới sẽ ra sao?
Khoảng giữa tháng 10/2019, theo sau PayPal, hàng loạt đối tác trong liên minh tiền ảo Facebook như Visa, eBay, Mastercard cho biết sẽ rút lui.
Với hầu hết mọi người, người thầy đầu tiên của tất cả chúng ta là cha mẹ. Chúng ta học nói ngôn ngữ của loài người, bắt đầu bằng cách nhại lại những gì cha mẹ chúng ta từng nói. Nhưng thử tưởng tượng một ngày nào đó, người khác có thể "hack" vào quá trình đó
Dịch vụ stream nhạc Apple Music được giới thiệu từ năm 2015 và đang tăng trưởng với tốc độ chóng mặt
Khoảng đầu tháng 10/2019, báo cáo từ TF Securities và nhà phân tích Ming Chi Kuo gợi ý Apple chuẩn bị ra mắt hàng loạt sản phẩm mới vào nửa đầu năm 2020, bao gồm kính thông minh hợp tác với bên thứ ba.
iPhone SE 2 được dự đoán ra mắt đầu năm 2020, mang kiểu dáng của iPhone 8 và vi xử lý của iPhone 11.