Hôm nay,  
Việt Báo Online

Tin Văn: Nói Thêm Với Borges, Gide Và Gogol

23/04/200100:00:00(Xem: 6129)
Tin Văn: Nói Thêm Với Borges, Gide Và Gogol
1. Borges và những hồn ma của ông

Tôi đã phạm tội tồi tệ nhất trong mọi tội…
Tôi đã không… hạnh phúc.
Borges

Mới 23 tuổi, Borges đã tuyên bố, “trò sướt mướt thờ phượng, to mồm về cái tôi đang làm bại hoại nghệ thuật”, trong bài viết “Mình là cái quái gì” (“Nothingness of Personality), được viết năm 1922. Bây giờ, nó mở ra tuyển tập nói trên, hai phần ba trong số đó chưa hề được xuất bản bằng tiếng Anh. Chàng thanh niên người Á Căn Đình, trong cơn bàng hoàng mặc khải đầy chất tranh luận, đã tuyên chiến với chính mình: “Cái tôi không có”. (The self does not exist).

Cái từ “không” trong cụm từ “không-giả tưởng” có thể làm nản lòng một độc giả không muốn nhức đầu với ba chuyện nghiêm túc về văn học. Nhưng với Borges, làm sao có chuyện đó. Những bài viết ở trong Tuyển Tập hầu hết được chiết ra từ cái giếng sâu của tưởng tượng sáng tạo. Những “giả tưởng” thứ thiệt, nổi tiếng, chưa chắc đã với tới chúng. Hơn thế nữa, chúng giúp chúng ta hiểu rõ hơn, thế nào là giả tưởng. Năm mươi sáu năm, sau khi tuyên bố một cách nẩy lửa như trên, chàng thanh niên bây giờ đã già, mù, nhưng vẫn đáng yêu như thuở nào, nói về bất tử, “Tôi không muốn tiếp tục là Jorge Luis Borges. Tôi muốn là một người nào đó. Tôi hy vọng cái chết của tôi sẽ là hoàn toàn; tôi hy vọng chết, cả về thể xác lẫn linh hồn”.

Chúng ta nhận ra thông điệp của ông. Trong khẳng định trước đó, khi còn trẻ măng: “cái tôi không hiện hữu”; khi về già: “cái tôi đúng là một gánh nặng”. Không phải một gánh nặng nào đó, mà là “the” burden. Tất cả những gì Borges viết, cho dù giả tưởng hay không giả tưởng, đều căng thẳng giữa hai đầu mối nêu trên: cái tôi chỉ là một bịa đặt, thật dễ dàng làm cho nó tiêu ma vào cõi vô thường, hoặc chối bỏ nó; cái tôi như là một đòi hỏi quá đáng, gây bực mình…

Nhưng Borges muốn nói gì khi thú nhận, “Tôi muốn là một người nào đó”"

Trong một kỳ tới, Jennifer tôi sẽ trở lại với câu hỏi này. Và với những hồn ma của Borges.

2. Từ Liên bang Xô viết trở về.
Kỷ niệm lần thứ 50 ngày mất của André Gide, nhà xuất bản Pléiade đã trình làng cuốn Đi và Nhớ (Souvenirs et Voyages) của nhà văn người Pháp này; trong có hai bài viết, một về chuyến du lịch Congo, Voyage au Congo, cho thấy bộ mặt ghê tởm của chế độ thực dân tại đây; và một, rất nổi tiếng của ông: Từ Liên bang Xô viết trở về (Retour de l’U.R.S.S).

Từ đầu thập niên 1930, Gide đã tỏ ra có thiện cảm và xoắn xuýt với những người cộng sản: Đảng phái ông tới Berlin đòi trả tự do cho Ernst Thalmann; Nhân loại, báo Đảng, cho đăng nhiều kỳ truyện dài của ông, Les caves du Vatican. Chỉ còn nghi lễ “rửa tội” sau chót: chuyến hành hương về nguồn, hay cái nôi của chủ nghĩa vô sản.

Gide đã thực hiện chuyến đi này vào năm 1936. Ông mở rộng cả tai lẫn mắt để chiêm ngưỡng “thiên đường”, và đã nhìn ra cái hố sâu giữa thực tại và tuyên truyền. Trở về Pháp, mặc dù mấy ông bạn thân “năn nỉ”, thôi bỏ qua đi, nhưng Gide, vốn dị ứng nặng với những điều dối trá, đã lắc đầu quầy quậy. Thế là “thằng ngu được việc” (“l’idiot utile”), như Stalin “trìu mến” gọi Gide, đã biến thành con rắn độc dâm đãng.

Những nhận xét của ông về thiên đường cộng sản, và nhất là khẳng định, “những tình cảm tốt đẹp chỉ đẻ ra một thứ văn chương tồi”, đã như một cú sét, giữa trời quang mây tạnh, trong khu trại của những ngày mai ca hát.

Trên tờ báo Pháp “Đọc”, số tháng Tư 2001, có trích đoạn bài viết của Gide. Ông nhận xét, công dân Xô viết hoàn toàn mù tịt về thế giới bên ngoài. Hơn thế nữa, họ đều bị nhà nước cho ăn cháo lú, và đều tin rằng, bên ngoài Liên bang Xô viết, cái gì cũng tệ hại, ao nhà là số một. Và từ đó, là mặc cảm tự tôn. Ông cho vài thí dụ.

Về học ngoại ngữ, một học sinh cho biết, “Cách đây vài năm, Đức và Mỹ còn có vài điều để học. Nhưng bây giờ, chúng tôi chẳng cần học gì ở những người nước ngoài. Như vậy, hà cớ gì phải học ngoại ngữ"” Điều họ lo nhất, đó là những người nước ngoài không được thông báo đầy đủ về những cái hay cái đẹp của họ. Để diễn tả hết cái hay cái đẹp ở đất nước họ, sợ nước ngoài không đủ giấy!

Có nhiều nhận xét của ông làm cho Jennifer Tran tôi nhớ lại những ngày, ngay sau 30 tháng Tư, 1975, tại Sài Gòn, nhưng thôi, “nhắc chi chuyện cũ thêm đau lòng quá người ơi!”

3. Nói thêm về Gogol
Trong bài viết, “Chúng ta đều chui ra từ Chiếc Áo Khoác”, Jennifer tôi đã sai lầm một chi tiết, khi cho rằng, qua giai thoại, Gogol viết “Những Linh Hồn Chết” từ một gợi ý của bạn mình là Ivan Turgenev. Thật ra là từ Alexander Pushkin.

Ngoại trừ Những Linh Hồn Chết, coi như hoàn tất vào năm 1842 (coi như, bởi vì chỉ có phần đầu hoàn tất, phần sau là những mẩu đoạn), tất cả những tuyệt tác của Gogol được viết trong thời gian từ 1831 tới 1835; năm năm nở ra những tác phẩm như Những buổi tối tại một trang trại gần Dikanka (1831), bốn truyện vừa về Petersburg, Tarass Boulba… Sau 1835, ông cứ trở đi trở lại, sửa tới sửa lui, và mười năm sau cùng của cuộc đời ông, từ 1842 trở đi, là dùng vào việc huỷ diệt chúng, và cũng ba lần lại bắt đầu, và rồi lại đốt bỏ, bản thảo phần hai Những Linh Hồn Chết. Cơn điên khùng của nhân vật Tchartkov, trong “Chân Dung” - đốt những tác phẩm nghệ thuật (sự thực là của người khác) - có lẽ đã ứng vào Gogol. Với ông, tác phẩm khi đã hoàn tất, trở nên đáng ghét.

Khởi đầu là ngọn lửa thiêu huỷ, và chấm dứt, cũng bằng nó: Gogol rời vùng đất quê hương, Ukraine, với hy vọng sẽ khởi nghiệp văn tại thành phố lớn, St Petersburg. Bỏ tiền túi ra in tác phẩm đầu tay, Hans Kuchelgarten (1829), nhưng nó là một thất bại hoàn toàn, thế là tác giả của nó lóc cóc đi thu gom, nhặt nhạnh, ném vào ngọn lửa tất cả những ấn bản ông vớ được.

“Tôi bịa đặt ra, cho chính tôi, những nhân vật với những tính tình gây cười, tôi đẩy họ vào những hoàn cảnh rất ư lố bịch, chẳng thèm đưa ra một nguyên do, một mục đích, hay một lợi ích cho một kẻ nào,” Gogol viết, trong Lời thú nhận của một nhà văn. Ông ít để ý đến đề tài, càng ít để ý tới một mục đích (finalité) tác phẩm, và thường nhờ bạn là Pouchkine, gà cho một đề tài. Đề tài “Le Révizor” (1836) cũng từ Pouchkine. Đây là một hài kịch gây chấn động khán thính giả, ngay lần trình diễn đầu tiên, với sự hiện diện của Nga Hoàng Nicolas Đệ Nhất; chính ông đã ra lệnh dàn dựng, vì vậy mà thoát khỏi kiểm duyệt.

Nhà thơ Pouchkine kể cho Gogol nghe, câu chuyện một ký giả, trong lần du ngoạn ở Bessarabie, đã bị lầm là một thẩm tra viên nhà nước (Révizor). Từ mẩu chuyện trên, Gogol sáng tạo ra nhân vật Khlestiakov, một viên chức trẻ ở Petersburg, đi du ngoạn vùng quê, và cạn túi vì cờ bạc. Ghé một tỉnh nhỏ, đúng lúc có văn thư nhà nước cho biết, sẽ có một thẩm tra viên tới đây, thế là quan lớn quan bé, thân hào nhân sĩ xì xầm, đúng anh ta rồi, cái anh chàng trẻ tuổi vừa ghé quán ăn đầu tỉnh, chẳng thèm trả tiền trọ…

Chiếc Áo Khoác (1842), được viết trễ nhất, trong số những truyện vừa (nouvelle) về thành phố Petersburg. Khởi thảo năm 1839 tại Moscow, với nhan đề “Câu chuyện một người công chức ăn cắp những chiếc áo khoác”, được viết lại ở Rome, thời gian 1839-41, gợi hứng từ một mẩu chuyện (anecdote) nghe được vào thời gian giữa 1832 và 1835: một viên chức dành dụm tiền bạc, mua được một cây súng săn, làm mất nó ngay lần đầu ra quân, ngã bịnh tiếc của, và được bạn bè hùn tiền mua cho một cây súng khác. Nhan đề chiếc áo khoác, là từ tiếng Nga “chiniel” (từ tiếng Pháp “chenille”), dùng để chỉ một chiếc áo khoác bằng lông, mặc phủ lên bộ đồng phục. Từ này giống cái, và hàm ý nhục dục, (do đó Gustave Aucouturier đã “dám” đưa ra đề nghị, nên dịch ra tiếng Pháp là “cái áo mưa”, “la capote”; xin xem ghi chú về Gogol, trong Toàn bộ tác phẩm, nhà xuất bản Gallimard, tủ sách Pleiade, 1966, trang 529).

Nabokov cũng bị ảnh hưởng bởi Gogol, trong Nhạt Lửa (Feu Pâle, 1962) của ông, câu chuyện một gã khùng cứ nghĩ mình là vua. Trong một tiểu luận về Gogol (1944), dành cho những độc giả không chuyên, không rành tiếng Nga, Nabokov đã đưa ra một Gogol với một tầm nhìn lớn, nhưng luôn bám vàøo chi tiết. Ông nhấn mạnh tới tính mỹ học nội tại của bản văn, theo đó, nghệ phẩm không phải là phát ngôn viên của tác giả: nó muốn là chính nó, sáng tạo ra thực tại cho chính nó. Ông viết:

Chiếc Áo Khoác của Gogol là một cơn ác mộng tối tăm và thô kệch đã chọc những lỗ thủng đen ngòm vào dòng đời chẳng có chi là rõ ràng. Một độc giả phiến diện sẽ chỉ coi đây là một câu chuyện của một tên hề quá lố. Một độc giả “nghiêm túc”, coi đây là một tố cáo chế độ thư lại ghê tởm của nước Nga. Nhưng đây là một tác phẩm không dành cho bất cứ độc giả nào không biết cười, không thèm đến phát điên, một tác phẩm làm cho mình “đau đầu”. Nhưng hãy tóm lấy một độc giả có đầu óc sáng tạo: đây là một câu chuyện dành cho anh ta. Và với độc giả này, Gogol chính là một kỳ tài, về phi lý. Ở đây, là nghệ thuật chống lại cái thực, là hiện thực huyền ảo, là thế giới được tái dựng lại…

Jennifer Tran

21/10/2018(Xem: 176)
Ô nhiễm đang giết người hàng loạt... Báo Dân Trí kể chuyện Bình Định: Xe ben phá nát đường, dân giăng lưới B40 chặn xe... Bất mãn trước tình trạng xe ben chở đất gây ô nhiễm môi trường, nhiều người dân khu vực 1, phường Đống Đa (TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định) dùng lưới B40 chặn giữa đường, không cho xe chạy khiến giao thông ách tắc trong nhiều giờ.
21/10/2018(Xem: 85)
LIÊN HIỆP QUỐC - Ông TTK-LHQ Antonio Guterres lên tiếng nhân ngày thế giới xóa nghèo – hơn 200 viên chức và đại diện của các tổ chức quốc tế tham gia sự kiện này và cùng hô hào các chính quyền hành động mạnh về giảm nghèo.
21/10/2018(Xem: 94)
WASHINGTON - Phát ngôn viên Ngũ Giác Đài loan báo: bộ trưởng James Mattis và viên chức đồng nhiệm Nam Hàn đồng ý đình chỉ cuộc tập trận lớn với Nam Hàn dự kiến tổ chức vào Tháng 12 – mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình giảm căng thẳng tại bán đảo Hàn.
21/10/2018(Xem: 91)
WASHINGTON - 1 cơ sở nghiên cứu đặt bản doanh tại thủ đô Washington là Middle East Institute (ME) nhận tài trợ 2 triệu MK của sứ quán Saudi Arabia trong 2 năm qua quyết định ngưng nhận tài trợ và ngưng tham gia 1 chương trình văn hóa được Riyadh bảo trợ.
21/10/2018(Xem: 156)
BEIJING - “Trăng nhân tạo” phóng lên quỹ đạo năm 2020 khi khoa học gia Trung Cộng hy vọng chiếu sáng 1 thành phố.
21/10/2018(Xem: 152)
SINGAPORE - Tập đoàn tài chính Credit Suisse cho hay: thị quốc Singapore hiện có trên 187,700 triệu phú - 1000 người trong số này thuộc loại “giàu điên khùng – crazy rich” như mô tả trong phim của 1 đạo diễn trẻ là dân Singapore.
21/10/2018(Xem: 86)
KABUL - Phụ nữ Afghanistan tin là đã đến lúc họ phải dấn thân để thay đổi xã hội.
21/10/2018(Xem: 86)
BRUSSELS - Ý kiến gia hạn thời kỳ chuyển tiếp với Brexit đã được Liên Âu tán đồng, nếu London muốn – theo kế hoạch hiện hành, thời kỳ chuyển tiếp của Brexit là 21 tháng.
21/10/2018(Xem: 115)
TAIPEI, Đài Loan -- Tình báo Trung Quốc đang tung độc chiêu: phóng tin giả vào Đài Loan, qua lực lượng dư luận viên...
21/10/2018(Xem: 264)
BIỂN ĐÔNG -- Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis cho rằng Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc nên hợp tác trong chính sách đối phó với việc Trung Quốc tiếp tục quân sự hóa biển Nam Trung Hoa (Biển Đông).
21/10/2018(Xem: 110)
Ba mươi mốt phần trăm giới trẻ tại Hoa Kỳ không đủ tiêu chuẩn để phục vụ trong quân đội vì béo phì, và tình trạng như nạn dịch này hiện nay “nêu ra mối đe dọa cho nền an ninh quốc gia của chúng ta,” theo Hội Đồng Sứ Mệnh Sẵn Sàng Của Nước Mỹ Mạnh (CSAMR) là một tổ chức thực thi pháp luật bất vụ lợi, cho biết.
21/10/2018(Xem: 94)
HANOI -- Chiến tranh thương mại Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ văng miểng toàn cầu... Tuy nhiên, sẽ có vài lĩnh vực có lợi cho kinh tế Việt Nam.
21/10/2018(Xem: 136)
HANOI -- Kinh tế VN có thể bị bể bong bóng tài chính hay không? Tình hình có thể lắm, theo lời Bộ Công Thương VN, theo bản tin SOHA/Tri Thức Trẻ. Bản tin này nói rằng Bộ Công thương quan ngại về tình trạng "bong bóng tài chính" đang âm thầm diễn ra.
21/10/2018(Xem: 150)
Hiện nay, đang lộ ra một hướng chuyển dịch mới trong thị trường mì ăn liền nội địa, đó là mì gói giá rẻ đang dần nhường thế ưu thắng cho sản phẩm ở phân khúc cao hơn, theo News.zing.vn.
21/10/2018(Xem: 136)
Xưa nay, trong sinh hoạt hằng ngày có những món đồ cũ nên bị loại bỏ, tức không còn giá trị đối với người này nhưng vẫn có thể trở thành vật dụng hữu ích với người khác. Ở vùng ven Sài Gòn đã có hẳn một con phố chuyên mua bán đồ cũ, nơi mà người mua và người bán ít quan tâm đến giá cả, theo trang web Kul.vn.
Tin công nghệ
Ai cũng biết rằng hút thuốc lá gây nhiều tác hại cho sức khỏe, nhưng rất nhiều người vẫn không bỏ được thuốc lá. Tổ chức y tế thế giới gọi hút thuốc là một đại dịch toàn cầu, và đây là nguyên nhân tử vong duy nhất có thể ngăn ngừa được trên thế giới. Mỗi năm, có từ 5 đến 6 triệu ca tử vong do hút thuốc lá. “Có thể ngăn ngừa” có nghĩa là chúng ta hoàn toàn có thể chủ động không hút thút để bảo vệ sức khoẻ cho chính mình và những người xung quanh. Nên nhiều nhà nghiên cứu vẫn luôn tìm cách giúp người hút thuốc cai nghiện, từ việc chế vaccine nhằm ngăn cảm giác thư giãn của nicotine cho đến dùng xung từ truyền tới não để giảm bớt sự phụ thuộc vào nicotine.
Khoảng giữa tháng 10/2018, Apple đã chính thức xác nhận thời điểm diễn ra sự kiện ra mắt thế hệ iPad và MacBook mới vào ngày 30/10/2018. Địa điểm tổ chức tại Nhà hát Opera Howord Gilman, New York, Mỹ lúc 10h sáng EDT.
Android Pie hay Android 9.0 là một bản cập nhật lớn của hệ điều hành Android. Nó đi kèm với rất nhiều tính năng mới như giao diện Material mới, cải thiện thời lượng pin... Khoảng giữa tháng 10/2018, Sony đã công bố lịch trình cập nhật lên phiên bản Android mới cho các thiết Xperia của hãng.
Được chụp lúc gần nửa đêm ở địa phương, bức tranh toàn cảnh đêm mùa thu này nối tiếp mái vòm của dải Ngân Hà băng qua đường chân trời phía bắc từ High Fens, Công viên Tự nhiên Eifel (Eifel Nature Park) ở biên giới Bỉ và Đức.
Khoảng giữa tháng 10/2018, một số nguồn tin cho biết, Trung Quốc có kế hoạch táo bạo xây dựng một Mặt trăng nhân tạo sáng gấp 8 lần Mặt trăng thật.
Khoảng giữa tháng 10/2018, sàn đấu giá trực tuyến eBay đã đệ đơn kiện chống lại Amazon với cáo buộc cho rằng sàn thương mại điện tử đang lôi kéo bất hợp pháp những người bán hàng có giá trị cao bằng cách xâm nhập vào hệ thống nhắn tin nội bộ của eBay.
Khoảng giữa tháng 10/2018, IBM, hãng công nghệ khổng lồ của Mỹ, đã chính thức ra mắt mạng lưới theo dõi thực phẩm dựa trên blockchain, Food Trust, sau 18 tháng thử nghiệm.
Các tin vịt, tin định hướng sai là vấn đề khiến Facebook bị chỉ trích rất nhiều trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016. Khoảng giữa tháng 10/2018, gần đến kì bầu cử giữa kì sắp tới, Facebook quyết định lập hẳn một phòng "war room" để theo dõi, giám sát và xử lý nhanh các loại tin giả, tin sai. Trong căn phòng chứa được khoảng 24 người tại trụ sở chính của hãng tại Menlo Park, Facebook cho gắn 17 màn hình, mỗi cái sẽ theo dõi một luồng thông tin khác nhau.
Mọi người thường sử dụng kính sát tròng như một phương pháp thay thế các gọng kính cồng kềnh hoặc sử dụng chúng trong nhu cầu làm đẹp là chính. Tuy nhiên, khoảng giữa tháng 10/2018, các nhà khoa học tại đại học Đông Nam và đại học Dược Trung Quốc tại Nam Ninh đã phát triển một hệ kính sát tròng không chỉ có khả năng phóng thích thuốc qua đường mắt, mà còn có thể thông báo tình trạng phóng thích đã hết thuốc hay chưa
Những màn hình máy tính với viền siêu mỏng đã trở thành xu hướng của các nhà sản xuất phần cứng máy tính vài năm trở lại đây. Khoảng giữa tháng 10/2018, AOC giới thiệu series màn hình mới mang tên V2, với ba phiên bản với kích thước màn hình 22, 24 và 27 inch
Khoảng giữa tháng 10/2018, chuyên gia phân tích Ming-Chi Kuo cho biết Apple có thể sẽ chuyển từ chip Intel sang bộ vi xử lý dựa trên ARM cho máy tính Mac vào năm 2020 hoặc 2021. Hồi tháng 04/2018, trang Bloomberg cũng dự đoán đến năm 2020, mọi người sẽ bắt đầu thấy những chiếc MacBook sử dụng vi xử lí dựa trên nhân ARM của Apple.
Khoảng giữa tháng 10/2018, một số nguồn tin cho biết, Facebook đang bị cáo buộc cố ý làm sai lệch thời lượng xem video quảng cáo có trả phí được đăng tải trên mạng xã hội, từ đó khiến các nhà làm quảng cáo bị lừa rằng video của họ được nhiều người quan tâm, quảng cáo trên Facebook là hiệu quả và tiếp tục chi tiền, nhưng thực tế là không mấy ai coi quảng cáo video trên Facebook.
Trong năm 2018, những công ty công nghệ lớn như Facebook và Google đã phải đối mặt với hàng loạt scandal rò rỉ dữ liệu của người dùng hay sử dụng sử liệu để nhắm mục tiêu vào quảng cáo.
Vào ngày 10 tháng 10, một kính viễn vọng mới phản chiếu ánh sáng khi mặt trời lặn. Trong ảnh chụp nhanh từ Đài quan sát Roque del Los Muchachos, với đường chân trời tối màu ở phía trên và sắc màu hoàng hôn ở bên dưới, mặt gương phân đoạn của kính đảo ngược hình ảnh bầu trời đang vào đêm tuyệt đẹp trên Đảo Canary của La Palma. Các mảnh gương bao phủ đường kính 23 mét và được đặt trong cấu trúc mở của Kính viễn vọng Large Scale Telescope 1, được tạo ra là thành phần đầu tiên của Kính viễn vọng Cherenkov (CTA - Cherenkov Telescope Array).
Khoảng giữa tháng 10/2018, thẩm phán Alison Nathan của tòa án Quận phía Nam New York, đã chính thức phê duyệt đơn thỏa thuận giữa CEO Tesla Elon Musk và Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ SEC về việc dàn xếp giữa 2 bên.