Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Giữa Bản Năng Tình Mẫu Tử Của Con Người Và Loài Vật

01/08/201100:00:00(Xem: 5718)
Giữa Bản Năng Tình Mẫu Tử Của Con Người Và Loài Vật

Trịnh Thanh Thủy
Mỗi buổi sáng cuối tuần, tôi thường chạy bộ ngoài công viên gần nhà. Sáng nay như thông lệ, sau nửa tiếng chạy vòng, tôi đứng lại nghỉ mệt và ngắm cây xanh cùng những dòng chảy sinh hoạt cuộc sống quanh mình. Chợt tiếng động nhỏ gần một cây to vang lên, khuấy động bầu không khí yên tĩnh của sớm mai. Đó chính là âm thanh rơi nhẹ của một cái ly cỡ nhỏ bằng nhựa. Sự việc đó không làm tôi ngạc nhiên, nhưng hình ảnh thoăn thoắt bé nhỏ của một con sóc nâu chạy băng từ trên cây xuống làm tôi chú ý. Nó chạy đến gần ly, thò miệng cắn vào thành ly để kéo về phía mình. Cái ly nhẹ nhưng to bằng nửa thân hình con sóc khiến con vật phải dùng hai tay quặp lấy và nâng lên như người ta đang nâng một chậu đất hình cái ly vậy. Nó lôi cái ly lên cây đại thụ gần đó bằng tất cả những động tác vừa kể. Con vật vừa lên đến cái chảng ba rộng rãi, tôi nghe có tiếng ly rơi xuống đất. Sóc nhà ta chạy xuống đất, chui vào ly liếm láp tí ti, rồi lôi ly lên cây. Tôi đứng im không nhúc nhích, quan sát con vật vì sợ nó thấy động mà bỏ chạy hoặc sẽ ngưng công việc ấy. Con vật nhặt ly và lên, xuống cái cây ít nhất là 5, 6 lần. Tôi không biết là trước đó, nó đã thất bại bao nhiêu lần. Cái lạ là mỗi lần lên tới chảng ba cây rậm rạp ấy, ly lại rơi. Sau nhiều lần rơi, Sóc ta có vẻ giận dữ, đứng trên cây, vẫy cái đuôi xinh xinh một cách nhanh, gắt và hung hãn. Nó quyết định xuống đất lần nữa. Khi nó tới đất, tôi phát hiện ra một con sóc con bé tí lông còn vàng tơ, bò chậm chạp từ trên cây xuống, đến bên con sóc nâu. Tôi đoán đây là hai mẹ con nhà sóc. Chú sóc con vừa đến bên mẹ thì sóc mẹ bỏ cái ly cho con sóc con chui đầu vào liếm. Còn nó đi tìm một cái ly khác gần đấy. Hôm qua nơi này một nhóm người tổ chức ăn mừng gì đó đã để lại một thùng rác đầy những ly chén nhựa và khăn giấy. Thùng rác vì quá đầy nên ly và khăn nhựa bay lung tung vương vãi trên bãi cỏ công viên. Các chú sóc nhà ta lại ưa ngọt nên hay tìm uống và liếm những giọt nước ngọt còn sót lại trong ly.
Khi phác giác ra chú sóc con bỏ cây xuống đất tôi thấy vỡ oà ra lý do tại sao sóc mẹ lại mang cái ly lên cây và tại sao ly cứ liên tục rơi xuống đất. Sóc mẹ kiên nhẫn mang ly lên tổ sóc ở chảng ba cây cho sóc con liếm chút chất ngọt còn trong ly, nhưng sóc con vụng về cứ làm ly rơi xuống làm nhọc lòng sóc mẹ phải ra công. Óc tôi tự dưng nảy ra câu hỏi tại sao sóc mẹ không biết kêu sóc con xuống đất mà cứ phải lập lại cái động tác nhọc nhằn ấy một cái kiên nhẫn đến vậy. Nếu sóc con không thông minh chạy xuống liếm ly thì có lẽ sóc mẹ còn tiếp tục hành động này mà không từ bỏ. Như vậy, con vật thương con vì tình mẫu tử, bao dung, kiếm thực phẩm nuôi con vì bản năng hay vì tính kiên nhẫn sống còn mà không bỏ mồi"
Cử chỉ của sóc mẹ làm tôi liên tưởng đến lối hành xử trong việc tìm dấu vết tổ mình của những con ong đất. Thế giới loài ong rất kỳ thú. Chúng ta thường thấy những tổ ong trên cây dưới hiên nhà hay trong một bụi cây nào đó nhưng nếu để ý kỹ chúng ta sẽ thấy một loại ong chuyên môn làm tổ của nó dưới mặt đất đó là loài ong đất (ground-nesting bees). Một trong những giống ong đất là ong Nghệ(bumble bees). Chúng thuộc loại côn trùng đem lợi đến cho người vì chúng mang phấn từ nơi này qua nơi khác khiến cây có thể thụ hoa và đơm trái. Ong Nghệ ít làm phiền tới thế giới của người vì chúng rất bận rộn trong việc bay lượn hút mật và xây tổ. Việc xây tổ lại là việc của những con ong cái. Mỗi mùa xuân đến, các nàng ong chúa bắt đầu tìm một nơi mới để làm tổ. Sau khi đào những đường hầm dài dưới lòng đất, các nàng xây một cái tổ lớn gồm những phòng rộng hay những căn buồng chứa đầy mật và phấn hoa. Đào tổ là nghề của các mợ ong. Chúng làm tổ ở những nơi có loại đất khác nhau như đất sét, đất bùn, cát ở các đụn cát sa mạc hay ở bãi biển. Có những loại ong đất rất đặc biệt, chúng chọn nơi để làm tổ chống lại khí hậu nóng bức bằng cách đào sâu xuống lòng đất để tránh hơi nhiệt. Kẻ thù của vương quốc ong là các anh chồn hôi. Chúng rất thích ăn thịt côn trùng, mà ong đất là món côn trùng khoái khẩu của chúng. Chồn hôi hay tìm phá tổ ong để ăn thịt ấu trùng và ong đất. Chúng “cố đấm ăn xôi” mặc kệ cho ong chích, cho da thịt sưng tấy trong cái thú đau thương. Do đó ong đất hay dấu tổ của mình bên dưới một vật phẳng như một tấm ván cũ, miếng nylon, hay cái sàn mục. Chúng dùng cỏ khô hay rơm rạ để dấu tổ và để lót chỗ cho các mợ ong đẻ trứng và nuôi dưỡng ấu trùng. Các ong chúa đẻ suốt mùa hè. Còn các ong thợ thì làm việc không ngừng nghỉ để xây vương quốc và cung cấp thực phẩm cho ấu trùng cùng nỗ lực ra sức giữ nhà. Mặt đất thường hay có sự thay đổi, đôi khi một nhánh cây khô rơi xuống che đường vào tổ. Có khi một trận mưa làm lá rụng xuống che kín khiến các ong thợ khi đi hút mật trở về không còn thấy được căn nhà xưa.

Các nhà động vật học đặt ra câu hỏi “Làm sao các con ong đất biết đường về tổ khi chúng rời nhà" Rudiger Voss and Jochen Zeil of the University of Tübingen, Germany đã có câu trả lời khi họ quan sát chúng. Chúng thường dùng một cấu trúc bay cao cố định để gom hết tất cả chi tiết một cảnh vật mà chúng cần phải nhận ra lần nữa. Khi rời một nơi chốn, chúng bay vòng lại để nhìn rõ và đánh vòng cung từ phía bên này sang phía bên kia và đánh dấu mốc trung tâm của một cảnh quan bằng một vật nổi bật. Dường như chúng nhớ hàng loạt những bức ảnh của cảnh vật như đã chụp hình ở cuối mỗi đường bay vòng cung. Khi trở về chốn cũ, chúng có khuynh hướng bay theo một đường bay cố định có phong cảnh hợp với những gì chúng nhớ. Khi tổ bị lấp, chúng bay theo mùi mật, theo đường cũ mà về, không thấy tổ chúng cứ bay vòng vòng . Chúng không có cái thông minh để tìm một nơi tạm trú hay lập một cái tổ mới mà cứ kiên nhẫn đánh vòng. Khi đó chúng ta sẽ thấy rõ đội ngũ của những con ong thợ không nhà.
Việc đi tìm lại tổ của các con ong thợ được gọi là một “hành động cố định khuôn mẫu” (fixed ation pattern) lập đi lập lại như con sóc mẹ đã làm. Hành động cố định khuôn mẫu là những cử chỉ rập khuôn của con người hay loài vật sinh ra với tính chất di truyền. Nó không phụ thuộc vào sự giáo dục hay dạy dỗ. Một thí dụ điển hình là loài ngỗng Graylag sẽ dùng mỏ để lăn những trái trứng nào bị đổi chỗ hay rời xa tổ, trở về tổ của nó theo bản năng thiên bẩm. Vì không có tính thông minh nên nó sẽ lăn những vật gì có hình dáng giống trái trứng như một trái banh gôn, một cái nắm đấm cửa hay kể cả một cái trứng to lớn khác không phải là trứng của nó đẻ ra. Một câu hỏi được đặt ra rất lý thú là con người có những “hành động cố định khuôn mẫu” này hay không" Câu hỏi này được Irenaeus Eibl-Eibesfeldt và Hans Hass đặt ra . Họ làm việc cho cơ quan The Max-Planck-Institute ở Đức về ngành chuyên môn nghiên cứu sinh lý học của các cử chỉ hành động con người. Hai nghiên cứu gia này làm một đoạn phim quay lại những cử chỉ con người trong những hoàn cảnh xã hội rất tự nhiên, đặc biệt là không có chất kịch tính. Những hoạt cảnh tự nhiên theo phong tục tập quán này được quay dưới một góc độ trung thực nghĩa là ống kính dấu đi khiến người bị quay không biết là mình bị quay. Những hình ảnh quay được của một phụ nữ người Himba từ Namibia ở Nam phi có hành động cố định khuôn mẫu. Khi chăm nom, bồng ẵm con cái theo bản năng tình mẫu tử, bà mẹ trẻ cười với đứa bé. Mí mắt cô nhướng lên cùng lúc với đôi lông mày nhô cao sáng rõ trong hàng loạt hình phim ảnh đã chứng minh. Đó là một cử chỉ trong hằng loạt những cử chỉ được đưa ra để dẫn chứng “hành động cố định khuôn mẫu”. Điều này liên quan đến việc kết luận, những cử chỉ ấy là bẩm sinh tức là bản năng tự phát chứ không phải do học hỏi hay giáo dục.
Những nghiên cứu này đã tạo ra sự tranh cãi cũng như bị chỉ trích và ngày nay những từ này đã được thay thế bằng “những hành động khuôn mẫu”(behaviour patterns hay behavioural acts). Từ cố định bị bỏ đi vì:
-Thật sự cử chỉ hay thái độ cư xử không có cố định như cụm từ “những hành động khuôn mẫu” ám chỉ. Có những thay đổi khó thấy được ở trong và giữa các loài vật cũng như con người vì sự tạo tác mỗi cá nhân hay từng con vật có một cấu tạo khác nhau.
-Những cử chỉ hành động không hẳn là bẩm sinh mà nó còn khác nhau tùy thuộc vào kinh nghiệm
-Hơn thế nữa hành động còn bị chi phối bởi ảnh hưởng môi trường và điều kiện sống chung quanh.
Những nghiên cứu và khảo sát của các nhà động vật học giúp chúng ta hiểu rõ đời sống của loài vật, thông hiểu đời sống sinh, tâm lý cũng như văn hoá của chúng để có thể tiếp xúc và trò chuyện với chúng. Hơn thế nữa họ còn đi sâu vào nghiên cứu những tiến trình tiến hoá của con người từ thượng cổ tới nay. Một trong những nhà động vật học nổi tiếng lẫy lừng về thuyết tiến hoá của con người là Charles Darwin. Cuốn The Expression of the Emotions in Man and Animals của ông đã ảnh hưởng tới suy nghĩ của nhiều nhà động vật học khác.
Có lẽ tôi đã đưa bạn đọc đi quá xa chỉ trong những cử chỉ bình thường của một con sóc hay một con ong trong khi đời sống bận rộn con người còn nhiều cái để quan tâm. Nhưng các bạn ơi, nếu tưởng tượng ra được một điều thế giới thiên nhiên và những sinh vật quanh ta mất đi chỉ còn toàn con người sống với nhau chắc kinh hoàng lắm nhỉ. Làm sao có một con sóc mang một cái ly lên cây để tôi ngồi quan sát, để các chú chó và các em nhi đồng rượt đuổi" Làm sao có những con ong mang nhụy hoa từ nơi này sang nơi khác để hoa kết trái thành thực phẩm nuôi con người" Mọi vật đều có tính liên kết mật thiết với nhau phải không các bạn"
Trịnh Thanh Thủy
Tài liệu tham khảo
-Soil of ground-nesting bees: Journal of the Kansas Entomological Society
http://www.jstor.org/pss/25085307
-Ethological studies of sign stimuli
http://www.flyfishingdevon.co.uk/salmon/year1/ps::12ỗ4::thology_experiments/ethexpt.htm

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
‘Tổng thu nhập một tháng trên một khẩu của chúng tôi là 40.000 đồng …’ 40.000 đồng có giá trị như thế nào lúc này. Đó là giá của 2 bát phở, giá của 4 lít xăng, giá của hai xuất cơm trưa văn phòng, giá của một cuốc xe ôm trên đoạn đường 10km, giá của hơn một bao thuốc lá 555, giá của 3 ly cà phê… Tôi biết sẽ có rất nhiều người không thể tin rằng tổng thu nhập hàng tháng của một khẩu trong hầu hết những gia đình nông dân lại chỉ với một con số ‘kinh hoàng’ như thế.”
Các lãnh tụ của Đảng Cộng Hòa có thể tiếp tục than phiền về tình trạng kinh tế khó khăn và các chương trình của Biden có khuynh hướng xã hội, nhưng khi nhìn những thống kê về dư luận quần chúng thì rõ ràng quan điểm của Đảng Cộng Hòa không phản ảnh đúng với nhận thức của đa số dân Mỹ.
Nhạc Sĩ Tô Hải và Cựu Đại Tá Bùi Tín là hai nhân vật đã có dịp theo dõi và tham gia cuộc sống trong thời gian hai biến cố kể trên xảy ra, đã phục vụ chính quyền Cộng Sản trong Quân Đội Nhân Dân, trong văn nghệ và báo chí, sau đó đã đổi thái độ. Ngày 11/8/ 2018, hơn một tuần lễ trước ngày có thể coi là mở đầu cho định mệnh của hai ông, hai ông cùng qua đời, cùng ở tuổi 91. Câu hỏi được đặt ra là hai ông đã nhận định ra sao về ngày 19/8/1945 này? Người viết xin vắn tắt ghi lại sau đây để người đọc tiện theo dõi và hiểu rõ hơn quan điểm của hai ông, đồng thời cũng xin ghi thêm một vai chi tiết liên quan tới ngày 19/8/1945 ít được mọi người biết tới hay chỉ biết mơ hồ, trong đó có chuyện tấm ảnh của Tướng Cọp Bay Chennault ký tặng Hồ Chí Minh, chuyện Việt Minh lấy đồ trong cung vua đem ra chợ bán, chuyện bốn tấn bạc người Nhật trả lại cho Chính Phủ Việt Nam, chuyện Việt Minh tịch thu của cải của nhà giầu...
Tuy nhiên, khi Chính phủ áp dụng giãn cách nhà với nhà, người với người, cấm ra đường nếu “không có lý do chinh đáng”, khoanh vùng, lập chốt kiểm soát cho tới ban hành lệnh giới nghiêm tại Sài Gòn từ 6 giớ tối đến 6 giớ sáng thì tình hình kinh tế và xã hội xáo trộn rất nhanh. Đời sống người dân bị đảo lộn, gặp muôn vàn khó khăn do mất việc, giảm việc, cạn kiệt tài chính vì dù không có việc làm nhưng vẫn phải ăn để sống, vẫn phải trả tiền thuê nhà, điện nước v.v…
Tôi tha phương cầu thực đã lâu nên tiếng mẹ đẻ không khỏi có phần giới hạn. Bữa qua, đứng xếp hàng ở chợ chờ trả tiền thùng bia, chợt nghe loáng thoáng dăm câu đối thoại của mấy người đồng hương mà không khỏi có đôi chút băn khoăn: Vậy chớ chị thuộc diện gì? Nào có “thuộc diện” gì đâu. Mình chỉ là loại … ăn theo thôi mà! Về nhà, xem qua tự điển thì thấy Soha định nghĩa (“ăn theo”) thế này: Khẩu ngữ: Được hưởng hoặc có được nhờ dựa theo cái khác, người khác, không phải do tự bản thân có hoặc làm nên: “Nước lên cá đuối ăn theo, Lái buôn hết gạo bỏ neo cầm chừng.” (Cdao)
Lời người dịch: Các lý giải của Jude Blanchette và Richard McGregor về sự ra đi và kế vị của Tập Cận Bình trong tương lai là một đóng góp hữu ích cho độc giả quan tâm đến sự nghiệp chính trị của Nguyễn Phú Trọng và sự thống trị của ĐCSVN, vì không có sự khác biệt to lớn trong hệ thống chính trị của Trung Quốc và Việt Nam. Nhưng hai tác giả không nêu lên một khía cạnh thời sự đang tác động cho tình thế là dịch bịnh COVID-19. Cả hai ĐCSTQ và ĐCSVN đều luôn tự hào về các thành tích kinh tế toả sáng mà không cần cải cách tự do chính trị và tự tuyên dương là “cường quốc chống dịch bịnh” hữu hiệu hơn các nước dân chủ phương Tây. Hiện nay, biến chuyển thảm khốc về dịch bịnh tại Việt Nam cho thấy một sự thật khác hẳn và giúp cho người dân có một cơ hội để nhận định đúng đắn hơn về sự lãnh đạo của ĐCSVN.
Ở độ cao hơn 46,000 feet tức là cao hơn 14 kilomets trên vùng sa mạc khô cằn của tiểu bang New Mexico, chiếc phi thuyền không gian màu trắng và bạc đã được hỏa tiễn phóng lên hướng về bầu khí quyển của Trái Đất, cỡi lên một chòm khói khí đốt và nhiên liệu cao su cứng đang cháy rực, theo ký giả Michael Greshko của báo National Geographic. Một vài phút sau, 2 phi công và 4 hành khách của phi thuyền, gồm tỉ phú Richard Branson, đã trôi trên bề mặt của hành tinh chúng ta hơn 53 dặm, tức hơn 85 cây số là độ cao đủ để nhìn thấy độ cong của Trái Đất và trượt qua mối ràng buộc của hấp lực, trong vòng ít nhất vài phút. Chiếc phi thuyền lấp lánh đó -- Virgin Galactic’s V.S.S. Unity – được phóng vào không trung từ một chiếc máy bay lớn hơn để đạt tới độ cao hơn 53 dặm trên bầu trời. Khi nó hoàn tất đường phóng lên, nó xoay cặp đuôi của nó lại, sắp xếp lại hình dạng chiếc phi thuyền để cho phép nó rơi trở lại thượng tầng khí quyển như một trái banh vũ cầu. 15 phút sau khi tách khỏi phi thuyền mẹ,
Câu chuyện của Giannis Antetokounmpo cũng là câu chuyện của những người di dân Mỹ. Bất kể đến từ đâu, bất kể màu da, bất kể chủng tộc, giá trị của người di dân chỉ có thể được đánh giá trên sự phấn đấu và những đóng góp của họ cho quê hương mới.
Như vậy, thì “mạng xã hội” đã lũng đoạn thành công và làm tha hóa đảng Cộng sản chưa, hay là, nói như lời để lại ngày 15/09/2017 của Cố Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, nguyên Đại sứ của CSVN tại Bắc Kinh (Trung Cộng) rằng: ”ĐCSVN nay đã hoàn toàn biến chất, trở nên quá hư hỏng, khó có thể sửa chữa được! Đảng đã đánh mất mình, không còn xứng đáng là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã hội nữa.”
Sóng radio, sóng ánh sáng lan tỏa trong không gian như thế nào ta đã biết. Chỉ còn một thắc mắc: Nguyên do nào khiến một vi phân tử, thí dụ như photon, “bay” nhanh đến thế – có thể nhanh nhất trong Vũ Trụ. Theo truyền thống, trước hết, thỉnh ý tiền nhân. Lên Gúc, tra cứu sách báo khoa học, không thấy các ngài – như Einstein, Newton – dạy bảo gì rõ ràng, dứt khoát về vụ này. Đành trông chờ ở các bậc cao minh của thời đại chúng ta.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.