Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Kinh Tế Suy Trầm Hay Suy Thoái?

03/05/200800:00:00(Xem: 10314)

Từ ngôn từ đến tâm lý, và tai họa...

Kinh tế Hoa Kỳ có bị suy trầm hay chưa"

Nêu câu hỏi là có thể bị hiểu lầm là ngớ ngẩn khi hàng ngày ta nghe hay đọc thấy tin tức dồn dập về khủng hoảng hay suy thoái. Nào khủng hoảng nhà đất, khủng hoảng tín dụng thứ cấp (loại sub-prime), khủng hoảng tài chánh với hàng loạt ngân hàng hay cơ sở đầu tư tài chánh bị lỗ lã, hay phá sản, chỉ số tin tưởng của giới tiêu thụ sa sút tới mức thấp nhất kể từ 26 năm nay, v.v...

Từ thế kỷ 19, người ta thường nói rằng kinh tế học là một khoa học u ám, dismal science. Thiên hạ chỉ để ý đến sinh hoạt kinh tế khi tình hình kém khả quan, chứ trong thời thịnh đạt thì kinh tế học là chuyện trừu tượng xa vời của ai đó. Phần mình, sự thành đạt là kết quả của tài năng.

Từ cả năm nay, hầu như ai cũng nghe nói đến tình hình kinh tế kém sáng sủa và những chữ như suy trầm (recession), suy thoái (depression) hoặc khủng hoảng (crisis), v.v... xuất hiện hàng ngày trên mặt báo hay màn ảnh truyền hình. Năm nay, Hoa Kỳ lại có tổng tuyển cử để bầu lại các chức vụ dân cử cao nhất, từ Tổng thống đến (tất cả) Dân biểu, (chừng một phần ba) Nghị sĩ, Thống đốc v.v... Trong một năm tranh cử, vấn đề thiết thực của áo cơm tất nhiên đã trở thành đề tài của giới chính trị và được truyền thông khuếch đại mỗi ngày.

Cho nên, khi hỏi rằng kinh tế Mỹ có bị suy trầm hay không, mọi người đều tin rằng có.

Thật ra, chúng ta đang bị bệnh "tự kỷ ám thị", tự gây ra cho mình vì thiếu quan tâm tìm hiểu cho rõ ràng.

Khởi đầu là định nghĩa hay ngôn từ.

Mức độ sa sút của sinh hoạt kinh tế có nhiều cấp khác nhau, cho nên khi đọc, hay nói hay viết, ta cần thấy ra sự khác biệt ấy. Nhẹ nhất là nạn suy trầm, nặng hơn là nạn suy thoái, và nếu suy thoái lan rộng, đào sâu và kéo dài thì ta gặp nạn khủng hoảng. Khủng hoảng từ một khu vực hay quốc gia mà hoành hành qua nơi khác thì mới là "Tổng khủng hoảng".

Hầu hết báo chí Hoa Kỳ - và vì vậy, báo chí Việt ngữ - đã không phân biệt chuyện đó và vô tình gây ra tâm lý hốt hoảng.

Theo định nghĩa phổ biến nhất - của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF - được nhiều quốc gia áp dụng, suy trầm xảy ra khi đà tăng trưởng kinh tế bị giảm sút trong hai quý (hai tam cá nguyệt) liên tiếp. Đà tăng trưởng kinh tế ấy được đo lường ở mức gia tăng của Tổng sản lượng Nội địa, thường gọi tắt là GDP, là tổng số trị giá gia tăng (value added) của các đơn vị kinh tế của một lãnh thổ, trong một thời hạn nhất định. "Trị giá gia tăng" là sự sai biệt giữa xuất lượng (số lượng sản xuất ra) khấu trừ đi nhập lượng (là các nguyên nhiên vật liệu hay công sức cần thiết cho sản lượng đó), sau khi gia giảm ảnh hưởng của vật giá (thực giá, real price, ta tạm gọi là "thuần").

Hoa Kỳ thấy định nghĩa này quá thô thiển vì không kể tới nhiều yếu tố như thất nghiệp (nhân dụng) hay sức mua, lượng hàng bán lẻ, v.v... nên áp dụng một định nghĩa khác do National Bureau of Economic Research đề xướng.

NBER là một cơ quan nghiên cứu độc lập, phi chính trị, và giao cho Ủy ban Lượng giá Chu kỳ Kinh doanh (Business Cycle Dating Committee) theo dõi và đo lường tình hình ở một số thống kê kinh tế, căn cứ trên định nghĩa của mình.

Định nghĩa của NBER về suy trầm là: "Một sự sút giảm đáng kể và lan rộng của sinh hoạt kinh tế trong thời gian kéo dài nhiều tháng, được đo lường ở Tổng sản lượng GDP thuần, lợi tức thuần, số nhân dụng, sản lượng công nghiệp và hàng hoá bán sỉ và lẻ. Suy trầm bắt đầu khi sinh hoạt kinh tế lên tới đỉnh cao và chấm dứt khi đụng đáy".

Thật ra, định nghĩa có vẻ rộng lớn và mơ hồ hơn của NBER cũng chẳng giúp ích gì cho chúng ta, cho truyền thông hay người dân bình thường. Nôm na thì mình nên hiểu suy trầm là khi đà tăng trưởng sản xuất cí bị chậm lại, có tăng trưởng nhưng chậm hơn.

Khía cạnh quan trọng cần để ý ở đây là yếu tố "thời điểm", là khi nào: các cơ quan hữu trách đều thu thập thống kê thực tế của một thời khoảng đã qua, một tháng hay một quý, một bán niên hay một năm. Nghĩa là dù là một cơ quan có khả năng và thẩm quyền thì cũng chỉ có thể cho biết về tình hình sinh hoạt kinh tế của quá khứ, sau khi đã xảy ra và được kiểm tra - rồi cỏn điều chỉnh - cho xác thực.

Vì khía cạnh ấy, NBER chỉ có thể thông báo là suy trầm có xảy ra trong quá khứ, và nhiều lần thông báo sai hay trễ - sau khi suy trầm đã chấm dứt trong thực tế mà họ chỉ biết về sau. Hai lần cuối là vụ suy trầm năm 1991 và 2001. Nói cho dễ hiểu, nhiều khi ta đọc tin thấy kinh tế bị suy trầm... trong quý trước mà không biết là kinh tế đã ra khỏi suy trầm rồi, chỉ tới quý sau mới biết.

Bước sang suy thoái, depression, định nghĩa lại còn mơ hồ hơn nữa.

Trước vụ Tổng khủng hoảng 1929-1933 (bên trong là hai đợt suy thoái), người ta đã lẫn lộn suy trầm với suy thoái, cứ gọi chung là suy thoái. Sau vụ khủng hoảng đó mới phân biệt mức độ trầm cao thấp khác nhau. Suy thoái là khi suy trầm kéo dài và sinh hoạt kinh doanh suy sụp nặng hơn. Nói vậy thì chẳng ai hiểu gì cả - tất nhiên - nên giới kinh tế mới đặt ra một quy ước tính nhẩm: suy thoái xảy ra khi kinh tế không tăng trưởng - dù thấp hơn hay chậm hơn - mà suy giảm, đo lường ở chỉ số GDP bị giảm từ 10% trở lên.

Định nghĩa đó không soi sáng gì hơn nên ta mới có sự so sánh hài hước: suy trầm là khi người khác mất việc và suy thoái là khi chính mình mất việc. Yếu tố then chốt là tâm lý chủ quan!

Người viết phải dài dòng trình bày vài chi tiết rắc rối về chuyên môn để ta cùng hiểu là giới kinh tế thường hay nói... vuốt đuôi. Họ không thể tiên đoán sinh hoạt kinh tế một cách chính xác vì kinh tế học không là một khoa học chính xác, như vật lý học chẳng hạn. Do đó mới bị chế diễu là đã dự báo sai chín trong sáu đợt suy trầm đã xảy ra trong quá khứ! Nhưng, lời dự báo ấy vẫn có thể tác động vào tâm lý quần chúng, và được các chính trị gia thổi phồng, khiến sự bi quan của dân chúng hay thị trường có khi lại gây ra suy trầm hay suy thoái thật.

Đó là ý nghĩa của "tự kỷ ám thị" - tự mình che mờ mắt của chính mình và vì sợ hãi vu vơ mà gây ra tai họa thật.

Bây giờ, ta trở lại thực tế.

Hôm 30 tháng Tư, bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố thống kê kinh tế của ba tháng đầu năm (từ tháng Giêng qua tháng Ba, gọi là quý một, viết tắt là Q1): GDP tăng trưởng 0,6%. Tin đó lập tức khiến thị trường chứng khoán tăng vọt vì mức gia tăng ấy cao hơn mọi dự báo của thị trường, của giới kinh tế. Nói nôm na dễ hiểu là kinh tế Hoa Kỳ không bị suy trầm như người ta đã báo động từ năm ngoái.

Suốt năm ngoái, người ta đã căn cứ trên kinh nghiệm quá khứ là cứ sáu năm một lần thì kinh tế sẽ rơi vào một chu kỳ đình trệ và suy trầm. Từ năm 2001 đến nay, kinh tế chưa bị suy trầm dù Mỹ đã bị khủng bố vào tháng Chín (vụ 9-11 năm 2001), bị nạn khủng hoảng của hàng loạt doanh nghiệp bất lương và bất cẩn vào cuối năm đó (vụ Enron, v.v...), rồi gặp chiến tranh, mở ra hai mặt trận, dầu thô lại bắt đầu tăng giá mạnh, v.v... Cho nên, nếu sinh hoạt kinh tế có sa sút trong năm 2007 thì cũng là điều bình thường. Huống hồ 2007 là năm đầu của sự sa sút trên thị trường gia cư và tới giữa năm còn bị khủng hoảng vì hệ thống tín dụng thứ cấp sub-prime.

Nhưng trong năm 2007, kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng, quy ra toàn năm thì GDP tăng 0,5% vào quý một, gần 4% vào quý hai, 4,9% vào quý ba và 0,6% vào quý bốn: không có sự sa sút trong hai quý liền - như định nghĩa phổ thông của suy trầm. Qua quý một năm nay, sản lượng kinh tế vẫn tăng được 0,6% như quý trước (Q4 của 2007).

Nếu GDP của Mỹ mà tăng 0% hoặc giảm dưới 0% (số âm, sa sút so với quý trước) thì mình còn có thể nói đến suy trầm. Hoặc giảm mất -10% thì hãy nói đến suy thoái!

Người dân Mỹ vốn đã sống quen với tâm lý là GDP hàng năm phải tăng chừng 3% trở lên mới là bình hòa (tỷ lệ 3% ấy là ước mơ của các nước kỹ nghệ như Âu châu hay Nhật Bản). Bây giờ, khi nghe nói GDP chỉ tăng 0,6% thì ai cũng có thể nghĩ rằng đúng là kinh tế bị đình trệ. Nhưng cũng chỉ đình đọng như hồi đầu năm 2007: từ mức tăng trưởng hơn 2% vào quý bốn của cuối năm kia lại chỉ còn 0,5% vào quý một của 2007. Thật ra, đà tăng trưởng lại vọt lên gần 4% vào quý hai!

Chúng ta đang chứng kiến một hiện tượng tâm lý là đa số đều chờ đợi tin xấu và khi được tin không đến nỗi tệ (tăng 0,6% thay vì 0%), người ta vẫn cho là tin xấu. Vì vậy không thấy rằng dù hàng ngày cứ nghe nói kinh tế đang hay đã bị suy thoái, suy trầm, thực tế là suy trầm chưa xảy ra. Kinh tế có bị ngưng trệ trong sáu tháng liền (từ tháng 10 năm ngoái tới hết tháng Ba năm nay) với đà tăng trưởng là 0,6%, nhưng vẫn chưa bị suy trầm, và càng không bị suy thoái!

Hôm qua, người ta còn được biết thêm rằng mức sa thải nhân viên không tăng như nhiều người e ngại và nhiều kinh tế gia đã dự đoán. Thực tế là mức thất nghiệp có giảm, từ 5,1% xuống 5%, một tỷ lệ khiến các nước Âu châu phải thèm thuồng! Đấy là lý do khiến thị trường chứng khoán không sụp đổ mà còn đang chinh phục lại những đỉnh cao đã mất.

Nhưng dù kinh tế không hay chưa bị suy trầm - và càng không bị suy thoái - tình hình nói chung vẫn có vài góc tối đặc biệt kém khả quan. Đó là thị trường gia cư và hệ thống tài chánh.

Sau giai đoạn tăng trưởng ngoạn mục đầy tính chất hồ hởi sảng, thị trường gia cư Hoa Kỳ phải tự điều chỉnh và phải vượt qua được một khó khăn mà thị trường này tự gây ra trong thời kỳ thịnh đạt là loại tín dụng thứ cấp. Ngày xưa, trên cao trào của thị trường, cả doanh giới lẫn chính giới đều khuyến khích việc tư hữu hóa gia cư, mua nhà để làm chủ mái ấm của mình. Khuyến khích đến độ vét xuống thật sâu để người bình thường ra không có khả năng tài chánh cũng vẫn có thể vay tiền mua nhà.

Ngày nay, khi tình hình sa sút, người ta đổ lỗi cho nhau. Cho giới địa ốc hay các ngân hàng tài trợ... Loại tin tức đó chỉ gây thêm ấn tượng là tình hình quá sức trầm trọng, và dội ngược vào tâm lý giới tiêu thụ, ảnh hưởng đến sinh hoạt kinh tế.

Thật ra, các cơ sở tài chánh bất cẩn và hồ hởi nhất trong thời thịnh đạt đều đã bị thị trường trừng phạt, khi gặp lỗ lã chồng chất. Nhiều cơ sở đã phá sản và người ta nói đến khủng hoảng của thị trường tài chánh. Tuy nhiên, hãy nhìn lại xem: thị trường gia cư đã sa sút từ đầu năm ngoái và khủng hoảng tài chánh đã bùng nổ từ giữa năm ngoái, vậy mà kinh tế vẫn chưa bị suy trầm!

Điều ấy không có nghĩa là kinh tế Hoa Kỳ sẽ không bị suy trầm trong những tháng tới.

Giá dầu thô đã vượt mọi kỷ lục; lạm phát vẫn là một nguy cơ, trên toàn thế giới và ở cả Hoa Kỳ; giá thương phẩm và lương thực đang đe dọa toàn cầu và ảnh hưởng đến sức xuất cảng của Hoa Kỳ dù đã được lợi thế hàng rẻ nhờ Mỹ kim sụt giá, v.v... Và trong đà tăng trưởng 0,6% vừa qua, ta có một yếu tố không bền vì bao gồm cả một lượng tồn kho khá lớn - lớn hơn nhu cầu kinh doanh bình thường nên có thể giảm nay mai.

Ngần ấy yếu tố bất trắc vẫn đang mai phục trên thị trường...

Vì vậy, kinh tế Hoa Kỳ vẫn có thể bị suy trầm. Nhưng nhiều phần không phải là trong quý hai, từ tháng Tư đến tháng Sáu. Các đợt cắt giảm lãi suất liên tục của Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ từ tháng Chín cho đến tuần này, và cả biện pháp trả lại thuế để kích cầu (được bộ Ngân khố Hoa Kỳ gửi cho người dân từ tuần này) sẽ kích thích cỗ xe kinh tế tiếp tục lăn bánh, ít ra trong ba tháng tới.

Tình hình chỉ có thể nguy ngập hơn từ sau quý hai, từ tháng Bảy trở đi.

Sở dĩ nguy ngập vì cuộc tranh cử Hoa Kỳ đi vào giai đoạn gay go nhất, và các chính trị gia đều đồng thanh dọa nạt người dân để hốt phiếu những kẻ nhẹ dạ. Kinh tế Hoa Kỳ lệ thuộc vào tiêu thụ tới 70% nên sự thịnh suy tùy thuộc vào giới tiêu thụ. Nếu hàng ngày mà cứ nghe nói là kinh tế suy thoái - dù chẳng cần hiểu thế nào là suy thoái, suy trầm, v.v... - giới tiêu thụ sẽ chột dạ và gây ra suy trầm thật!

Trình độ cao hay thấp của một nền dân chủ tùy thuộc vào trình độ dân trí, trong đó có trình độ hiểu biết tối thiểu về kinh tế và... kế toán vì ở đời không có gì là miễn phí cả.

Nếu không hiểu, chúng ta sẽ bị khẩu hiệu của giới chính trị và các tựa đề sai lạc của truyền thông lung lạc và tự gây họa cho mình. Sau đó, còn dại thêm một lần nữa là cho phép chính quyền tăng thuế để cứu nguy kinh tế. Chuyện ấy, và nạn suy trầm, có thể xảy ra cuối năm nay và đầu năm tới.

Lúc đó, hãy ngó vào trong gương là thấy ra thủ phạm. Và nếu lại trông đợi vào sự cấp cứu hay trợ cấp của nhà nước thì ta lẳng lặng bước vào vòng nô lệ của các chính khách mị dân.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một phong trào biểu tình chống chế độ và chống Xi, do dân chúng và phần đông giới trẻ, sinh viên các Đại học, phát động hôm 24/11/22, nhiều người cho là lớn nhứt từ 33 năm nay. Dân chúng các thành phố lớn, sinh viên từ nhiều Đại học xuống đường tố cáo biện pháp ác ôn « Zéro Covid » của Xi chống dịch Vũ Hán là giết người, trong lúc thế giới cũng chống dịch nhưng không ai làm như vậy...
Coi như là hết thuốc! Bây giờ thì tôi hiểu thế nào là một nhà tù lớn. Tuy không có chấn song nhưng kẻ ở bên trong cũng hoàn toàn bị cắt đứt mọi liên lạc với thế giới bên ngoài...
Đến hôm nay thứ sáu 2 tháng 12 giải túc cầu thế giới năm 2022 đã đi được nửa đoạn đường. Cũng như bất kỳ một cuộc tranh đua thể thao nào phải có kẻ thắng người thua. Kẻ thắng thì vui mừng hớn hở vì đã đem lại vinh quang cho xứ sở và dân tộc mình. Kẻ thua thì viện lý do nầy hay lý do khác vì mình đã bị xử ép để tránh sự chỉ trích của những người hâm mộ. Nhưng đó là những sự kiện thường tình lúc nào cũng xẩy ra.
Bài này sẽ phân tích về một số ý chỉ trong hai hội đầu trong Cư Trần Lạc Đạo Phú của Vua Trần Nhân Tông (1258-1308), người sáng lập dòng Thiền Trúc Lâm. Bài phú này có 10 phần, chữ xưa gọi là 10 hội, chỉ ra đường lối của Thiền Trúc Lâm.
Một người nghĩ rằng, người kia làm chuyện lầm lỗi, vì muốn chống đối, người này làm chuyện có lỗi để gây tiếng vang, phản đối lại sự lầm lỗi của người kia. Vậy thì ai có lỗi? Và lỗi nào nặng hơn? Có lẽ, bạn đọc nghĩ rằng, tôi đang muốn nói về chuyện luật tử hình. Lý luận này: một kẻ cố ý giết người, hoặc giết nhiều người, cần phải đền tội bằng cái chết. Mắt đền mắt. Răng đền răng. Đúng và hữu lý. Nhưng lý luận kia: Trong xã hội văn minh, trừng phạt là thứ yếu, giáo dục, cải thiện người xấu trở thành tốt mới là mục tiêu nhân bản. Người phạm tội, có quyền được hưởng, ít nhất, một cơ hội để hối lỗi, để trở thành người tốt hơn. Cả hai lý luận đều đúng. Có lý luận thứ ba: Giết người là có tội, dù là lý do gì, ngoại trừ phải tự vệ trong tình trạng khẩn cấp. Như vậy, khi tòa án kết tội tử hình, chính tòa án (luật pháp, thẩm phán, và công tố viên) đã phạm tội giết người.
Dư âm cuộc cách mạng Mùa Xuân Ả Rập năm 2010 ở Trung Đông, Bắc Phi châu và sự tan rã của Thế giới Cộng sản ở Nga năm 1992, đang là mối lo hàng đầu của đảng CSVN, sau hơn 35 năm đổi mới. Dưới lăng kính bảo vệ an ninh quốc gia, nhà nước Cộng sản Việt Nam (CSVN) coi mọi phản ứng của dân trong cuộc sống, kể cả các hoạt động đòi dân chủ, tự do và nhân quyền v.v… đều là “diễn biến hòa bình” nhằm phát triển “cách mạng mầu” để lật đổ đảng CSVN...
Cuộc chiến hiện nay tại Ukraine, chẳng cần nói nhiều, đã là một bài học rất lớn cho Hoa Kỳ, và có lẽ nó sẽ được dùng làm chuẩn mực cho những xung đột trong tương lai giữa Hoa Kỳ và các thế lực thù địch trên thế giới...
Vậy bằng cách nào mà cuốn tạp chí BK, số cuối cùng (phát hành vào ngày 20 tháng 4 năm 1975) đã không bị ném vào mồi lửa, không trở thành giấy gói xôi, không bị thu hồi, tịch thu, tiêu hủy” và vẫn có thể xuất hiện “nguyên con” trên trang web của Tạp Chí Thế Kỷ 21 vào ngày 2 tháng 4 năm 2017? Đây là câu hỏi mà qúi vị lãnh đạo của chính phủ hiện hành ... cần “suy ngẫm” để có thể ban hành những nghị quyết, hay nghị định đỡ ngớ ngẩn (và lạc hậu) hơn chút xíu...
✱ Reuters: Nga đang hy vọng rằng đảng Cộng hòa kiểm soát Quốc hội - Chính quyền Biden sẽ gặp khó khăn trong việc thúc đẩy Quốc hội thông qua các chương trình viện trợ cho Kyiv. ✱ Military: Các nhà vận động hành lang làm việc cho các nhà thầu quốc phòng, đã từng làm việc cho chính phủ liên bang trước đây - cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mark Esper đã từng làm việc văn phòng quan hệ chính phủ của Raytheon. ✱ Al Jazeera: Nhiều dự luật trong quá khứ, đã được Hạ viện và Thượng viện thông qua trong nhiều thập kỷ mà không bị thất bại. ✱ Bilderbergmeetings Co. UK: Chính quyền Biden đã coi Nga và Trung Quốc là đối tác trong thách thức đối với “trật tự thế giới”- Sự cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc đang trở thành một nguyên tắc trong các chính sách kinh tế, đối ngoại và an ninh của Hoa Kỳ...
Nhiều người nghĩ ngay đến con số 18 tỷ kiều hối USD chuyển về Việt Nam năm 2021. Đó thật ra không phải là điều nên mất thời gian bàn tính vì đó là một thực thể không thay đổi được. Những người gởi có những lý do riêng không ai lay chuyển được và người Việt trong nước đều muốn nhận những đồng tiền gởi về. Nhưng còn những món tiền khổng lồ khác từ những chương trình viện trợ đủ mọi kiểu cho dân VN từ những chính phủ Âu-Mỹ mà người dân không hay biết, những nguồn tài trợ đã từ lâu bị thất thoát, hoặc cả biến mất mà không ai đặt câu hỏi. Đây là một địa hạt cần soi giọi.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.