Hôm nay,  

Thơ, Nhạc Việt Sẽ Chảy Về Đâu?

18/12/201000:00:00(Xem: 6204)

Thơ, Nhạc Việt Sẽ Chảy Về Đâu"

Hình 1:

Giáo sư Nguyễn Hưng Quốc, bên trái, trò chuyện với khách đến dự buổi sinh hoạt.

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình 2:

Nhạc sĩ Hoàng Ngọc-Tuấn.

 

 

 

 

 

Hình 3:

Trần Chí Phúc đàn, Mỹ Thanh hát “Giáng Sinh viễn xứ”.

 

 

 

 

 

 

Hình 4:

Đồng ca kết thúc sinh hoạt bằng nhạc phẩm “Huyền thoại” của Tâm Nguyên, tức luật sư Nguyễn Tâm.

Bùi Văn Phú
Chỉ là tình cờ. Nhưng buổi sinh hoạt văn học nghệ thuật với hai người khách chủ trương mạng văn học tienve.org đến từ Úc Châu đã diễn ra vào đúng ngày Quốc tế Nhân quyền 10 tháng 12.
Quán Paloma nằm trong khu thương mại của người Việt ở San Jose nhộn nhịp hơn vào một chiều tối thứ Sáu trời sắp vào đông. Hơi lạnh. Ấm lên nhờ chút rượu vang và tình người trong số chừng trăm khách có mặt.
7 giờ khai mạc chương trình. Thay mặt ban tổ chức, Luật sư Nguyễn Tâm nhắc đến chuyện vừa xảy ra ở Oslo vào buổi sáng trong lễ trao giải Nobel Hoà bình với một ghế trống dành cho người được giải đã không thể có mặt. Chỉ tay vào chiếc ghế để trên bục, bên cạnh ông, nhắc đến Lưu Hiểu Ba nay còn bị giam cầm để rồi ông nối kết sự kiện và cảm nhận được là “sức mạnh của âm thanh, văn học, nghệ thuật không bao giờ có biên giới”. Tôi cho đó là một chính đề mà Luật sư Tâm muốn đặt ra cho sinh hoạt hôm nay.
Sau phần mở đầu, Hoàng Ngọc-Tuấn ôm đàn lên bục. Ông biểu diễn nhạc Tây nguyên bằng ghi-ta. Đây là một biến cải khá lạ. Tôi nghe lần đầu “Những điệu múa của tình nhân” cùng “Nhạc lửa” và cũng như những người miền núi Khánh Sơn đã nghe Hoàng Ngọc-Tuấn nhận ra: “Đúng. Đấy là âm nhạc của chúng tôi”. Nhạc sĩ kể lại chút lịch sử trong chuyện sáng tác những tấu khúc Tây nguyên viết cho ghi-ta và được nhiều người dùng trong các buổi trình diễn giới thiệu văn hoá Việt trong nước và nhiều nơi trên thế giới. Nhắm mắt lại. Nhạc không lời của Hoàng Ngọc-Tuấn có lúc đưa tôi trở lại quá khứ sân trường trung học, nơi đã cùng các bạn hát khúc dân ca, nhảy múa theo điệu miền núi của Phạm Duy:
Chiêng trống cồng mừng anh trên rẫy
Xuống đồi xuống nương đi cày
Ôi rừng ơi núi ơi sông ơi ôi thác suối ơi
Tang tính tình đàn tre dây nứa…
Từ Tây nguyên Hoàng Ngọc-Tuấn dẫn ta về Sài Gòn, khu Tân Định, sau năm 1975 không lâu lắm. Chính xác là ở quán cà phê của nhà thơ Huy Tưởng tại số 11-A đường Bà Lê Chân, nơi đó ông đã viết ca khúc “Chào hàng”:
Người cần chi, cần chi
Cần lưỡi gươm hay cần áo cơm
Đây không có xin mời bước đi…
Đây không bán phép lạ
Đây không mua mặt nạ
Đây không biết đe doạ
Đây không phải là nhà…
Theo nhạc sĩ, đó là bản quốc ca cho vùng đất nhỏ bé nơi ông và các bạn thường tụ họp bàn tán văn nghệ và bỗng dưng một hôm “có khuôn mặt lạ xuất hiện, đem không khí rờn rợn đến”.
Sau đó Giáo sư Nguyễn Hưng Quốc lên nói chuyện. Đề tài bao quát “1000 năm thơ Việt Nam” là cách để ông tránh phải đào sâu phân tích trong vòng 30 phút. Ông mở đầu với khái niệm khác lạ là thơ thiền và thơ yêu nước có cùng một điểm chung về tính anh hùng. Với thơ yêu nước, theo ông dĩ nhiên là mang nhiều tính anh hùng, nhưng thơ thiền thiên về tôn giáo trong giai đoạn đầu của nền thơ ca Việt mà cũng anh hùng thì nghe lạ. Ông nhận xét thơ Thiền sư Vạn Hạnh, Mãn Giác “không có vẻ u ám, sầu khổ mà bừng bừng hào khí” như trong: “Xuân đến trăm hoa cười / Chớ bảo xuân tàn hoa lạc tận”. Ông thích nhất hai câu thơ của Không Lộ: “Có khi đỉnh núi trèo lên thẳng / Một tiếng kêu vang lạnh đất trời” mà những hình ảnh oai hùng như thế khó tìm thấy trong thơ thiền hay thơ Phật giáo sau này.
Về tính anh hùng trong thơ ca yêu nước của người Việt thì có nhiều: Lý Thường Kiệt với “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”, Trần Hưng Đạo với “Hịch tướng sĩ”, Nguyễn Trãi với “Bình Ngô đại cáo”. Ông nhắc tới Đặng Dung: “Thù trả chưa xong đầu đã bạc / Dưới trăng tao ngộ rút gươm mài”.
Theo ông, khi Nho giáo vào Việt Nam thì con người anh hùng dần biến mất và được thay vào bằng hình ảnh người quân tử. Tôi không rõ vì sao sau đó ông nhắc đến con người “tài tử” là người có tài và có tình. Giáo sư Quốc nhận xét thấy nhiều người Việt thích khoe tài của mình: Nguyễn Hữu Chỉnh, Cao Bá Quát, Bà Huyện Thanh Quan và trong văn học Việt Nam hình ảnh người tài cũng có nhiều: Thúy Kiều và Kim Trọng trong Truyện Kiều, nhân vật chính trong Chinh phụ ngâm là những người không chỉ có tài mà còn có tình nữa.
Bước qua thơ tình, diễn giả cho biết thơ tình Việt Nam đến rất muộn. Trước đó hình ảnh người phụ nữ không có trong thơ hay nếu có là hiện hình của ma quỉ. Từ 1930 đến 1945 mới là giai đoạn của thơ tình yêu. Các nhà thơ trong giai đoạn này đều làm thơ tình, như Xuân Diệu mà nhiều người còn thuộc: “Tôi khờ khạo lắm ngu ngơ quá / Chỉ biết yêu thôi chẳng hiểu gì”. Hay Hồ Dzếnh: “Ta viết lòng ta cho hậu thế / Đọc hoài không chán em và anh”.


Với hoàn cảnh nước chia đôi 1954-1975 ông Quốc chỉ nói đến thi ca miền Nam phản ánh qua Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa, Bùi Giáng, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thuỳ Yên có bản sắc mới về trí tuệ, về siêu hình. Ông nhắc đến chữ “làm” như một xác định căn tính của phụ nữ trong thời đại mới với Nhã Ca là tiêu biểu được trích đọc: “Tôi làm con gái / Một lần cho đây / Rồi không trở lại / Ôi mùa xuân này / Tôi làm con gái / Buồn như lá cây…”.
Sau tháng 4.1975 dòng thơ Việt tràn ra hải ngoại, nhưng ở đó là những con người không có diện mạo. Mai Thảo cô đơn: “Sáng ra đi sớm hoa không biết / Đêm trở về đêm cành không hay / Vầng trăng đôi lúc tìm ra chỗ / Bên góc tường in chiếc bóng gầy”. Cao Tần với nỗi đau vô hình dày vò: “Ta làm gì cho hết nửa đời sau”. Đỗ Kh. khó khăn hội nhập: “Tôi 17 tuổi từ 20 năm nay / Riết cũng chán giờ tôi 18…/ Tôi có lúc này lúc kia / Nói mười câu không ra một nghĩa…”
Kết luận, ông đưa ra nhận định nhà thơ Việt hiện nay ở trong cũng như ngoài nước không bận tâm nhiều đến thế sự hay chính trị mà ám ảnh lớn nhất của họ là về thơ. Những nỗ lực của thi sĩ, qua các bài thơ, là tìm ra một định nghĩa mới cho thơ.
Giáo sư Nguyễn Hưng Quốc nói chuyện không cầm giấy, say mê nói, nói một cách mạch lạc, nói như đang đứng trên bục giảng đường đại học, là nghề của ông. Rất tiếc sau bài nói chuyện đã không có phần thảo luận hay đặt câu hỏi. Chẳng hạn như tôi không hiểu rõ qua thơ ca Việt Nam có gì khác biệt giữa “quân tử” và “tài tử” như đã nhắc đến. Một người khác nói với tôi là sao ông không nói đến thơ trong tù. Đúng vậy, trong thơ Việt dòng thơ tù có một chỗ đứng với Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh thời thực dân, với Nguyễn Chí Thiện thời cộng sản. Điều tôi cũng muốn tìm hiểu từ diễn giả là học sinh trong nước ngày nay có còn được học thơ như “Hôm qua tát nước đầu đình / Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen…” hay chỉ biết: “Ông Lê-nin người nước Nga / Mà sao ông lại rất là Việt Nam…”. Tôi đã không có cơ hội.
Diễn giả hôm nay có lẽ là một người Việt hiện giảng dạy văn học Việt Nam ở hải ngoại với nhiều công trình nghiên cứu, lại đang thường xuyên viết blog trên đài VOA, vì tư cách đó buổi nói chuyện của ông đã thu hút nhiều người đam mê văn hoá Việt trong vùng: các hoạ sĩ Trương Thị Thịnh, Lê Thị Quế Hương, Đào Hải Triều, nhà nghiên cứu Vũ Thế Ngọc, giáo sư văn chương Việt Nguyễn Nguyệt Cầm từ Đại học Berkeley, nhà văn Đỗ Hoàng Diệu, nhà thơ Lữ Quỳnh, nhà văn dịch giả Hoàng Ngọc Biên.
Trước khi rời mi-crô, ông Quốc giới thiệu “mầm non thơ” Hoàng Ngọc-Tuấn tức thi sĩ Nguyễn Tôn Hiệt lên đọc thơ, bài “Diễn văn của nhà thơ” theo thể điệu lòng vòng, luẩn quẩn về sự đối thoại và lắng nghe chính mình.
Tôi thích Nguyễn Tôn Hiệt qua bài thơ “Tôi biết ơn những người đã vấp ngã” viết cách đây không lâu về những người đang tranh đấu cho tự do ngôn luận ở Việt Nam và đã được nhạc sĩ quen thuộc của Thung lũng Hoa vàng là Trần Chí Phúc phổ nhạc. Góp mặt với chương trình, tối nay Trần Chí Phúc trình diễn bài hát đó và một ca khúc nữa của ông về nỗi buồn Giáng Sinh xa quê hương với tiếng hát Mỹ Thanh.
Hoàng Ngọc-Tuấn ôm đàn lên bục trở lại, hát chừng chục ca khúc, trong 200 sáng tác của ông. Bài hát đầu tiên về những người tị nạn chết trong lòng biển.
Người mục đồng
Lượm mảnh xương khô
Khắc thành huyền âm
Ngồi tựa lưng trâu
Sáo vọng từng không
Điệu nhạc nghe như
Tiếng khóc âm thầm
Loài người bảo nhau
Kìa tiếng yêu đương…
Ca từ là câu chuyện của một triệu năm sau, khi biển đã biến thành đất liền và có người tìm được khúc xương còn lành, còn đẹp và suy nghĩ về một giống người đã sống an vui, hạnh phúc. Nhưng thực ra đó là xương của hàng trăm nghìn người đã bị vùi sâu trong lòng biển khơi.
Những ca khúc được Hoàng Ngọc-Tuấn thể hiện buổi chiều nay nhiều bài có âm điệu nhạc cổ điển tây phương, có bài lấy ý thơ Tagore, Bùi Giáng, Tuệ Sỹ, có bài phảng phất chất thiền như nhạc Hoàng Quốc Bảo, hay với giai điệu tình tứ như những nốt nhạc Lê Uyên Phương.
Như phiêu lưu không bao giờ đến đích
Như cây khô không bao giờ kết trái…
Như hôm qua không bao giờ đến nữa
Như hôm nay trôi đi rồi sẽ mất
Ta yêu nhau, yêu nhau mà vẫn biết sẽ quên nhau…
Bốn năm trước được nghe nhạc Hoàng Ngọc-Tuấn lần đầu cũng ở San Jose vào một ngày mùa đông: “Không phải là sắc, không phải là mầu. Không phải là sáng, không phải chiều. Là cái dường như trùm khắp mọi tinh cầu…” nhẹ nhàng, ấn tượng và dễ nhớ.
Hôm nay nghe bình thơ, nghe nhạc Hoàng Ngọc-Tuấn, Trần Chí Phúc mang lại cho tôi chút niềm vui trong gặp gỡ cuối năm giữa những người yêu thích văn hoá, nghệ thuật Việt. Nhưng ra về trong tôi không đọng lại dòng thơ hay lời nhạc nào.
Tôi tự hỏi thơ, nhạc Việt rồi sẽ chảy về đâu, có vượt qua được những biên giới" Hay chính tôi không còn cảm nhận được những dòng thơ, lời nhạc mới nữa.
[Ảnh trong bài của tác giả]
© Buivanphu 2010
(Nguồn: http://buivanphu.wordpress.com)

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Nhà báo thạo tin nội bộ đảng CSVN. Huy Đức (Trương Huy San, Osin Huy Đức) và Luật sư Trần Đình Triển, chuyên bênh vực Dân oan bị bắt tạm giam, theo tin chính thức của nhà nước CSVN ngày 07/06/2024...
Quý vị nghĩ sao nếu có người nói với quý vị rằng chính phủ và giới truyền thông Hoa Kỳ đang bị kiểm soát bởi một băng nhóm bí mật, nhóm người này tôn thờ ma quỷ và đứng sau hàng loạt các vụ bắt cóc trẻ em? Theo một cuộc khảo sát gần đây, 17% người dân Hoa Kỳ tin rằng thuyết âm mưu này là có thật.
Ngày 30 tháng 5, một bồi thẩm đoàn ở New York kết luận, cựu Tống thống Donald Trump phạm tất cả 34 tội danh. Đây là một sự kiện chưa từng xảy ra trong lịch sử nước Mỹ, khi lần đầu tiên một cựu tổng thống bị tuyên án nhiều tội đại hình trong một vụ án hình sự. Ông Trump bị kết tội làm làm giả hồ sơ kinh doanh để che giấu các khoản khoản thanh toán tiền bịt miệng cho cựu ngôi sao phim khiêu dâm Stormy Daniels, nhằm mục đích ém nhẹm các thông tin bất lợi trước cuộc bầu cử năm 2016, để cử tri bỏ phiếu cho ông ta.
Hôm rồi, cháu Út hỏi: Người mình hay nói “phải sống đàng hoàng tử tế”. Thế nào là “đàng hoàng”, hả bố ? Tôi lúng túng không biết trả lời sao cho gọn gàng và dễ hiểu nên đành phải kể lại cho con nghe mẩu chuyện ngăn ngắn, của một nhà báo lẫy lừng (Anh Ba Sàm) đọc được qua Thông Tấn Xã Vỉa Hè: “Sau 1975, có những thứ mà Sài Gòn, miền Nam làm cho hắn rất lạ và không thể quên. Một đêm, chạy xe máy về nhà (ông cậu), tới ngã tư đèn đỏ, ngó hai bên đường vắng hoe, hắn rồ ga tính vọt thẳng. Bất ngờ nghe bên tai tiếng thắng xe cái rẹc, liếc qua thấy ông lão với chiếc xích lô trống không. Quê quá, phải dừng theo!”
Nếu cái gì cũng có bước khởi đầu của nó thì -- ngoài công việc thường ngày là quan sát hành động của từng con người để có một phán xét cuối cùng vào thời điểm thích hợp -- đâu là việc làm đầu tiên của Thượng Đế? Câu trả lời, theo một câu chuyện chỉ để cười chơi, rất thích hợp với bộ máy chuyên tạo nên cảnh rối ren hỗn loạn trên đất nước chúng ta. Cái câu chuyện về một cảnh trà dư tửu hậu khi những nhà chức nghiệp cãi nhau rằng nghề của ai có trước, dựa trên những tín lý từ bộ kinh Cựu Uớc, đặc biệt là chương Sáng Thế Ký.
Đảng CSVN có nhiều chứng bệnh lây nhiễm trong thời kỳ “đổi mới” như tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm và chia rẽ, nhưng 3 chứng “nhận vơ”, “lười lao động” và “lười làm việc” của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên đã khiến Đảng lo sợ.
Bất ngờ sáng 30/05/24, TT Biden tuyên bố bỏ giới hạn sử dụng võ khí của Huê Kỳ cung cấp cho Ukraine đánh Nga. Đồng thời, Âu châu đã thỏa thuận một quyết định mới quan trọng là bỏ giới hạn đỏ, gởi huấn luyện viên quân sự qua Ukraine giúp quân đội Ukraine, cho phép Ukraine sử dụng các loại võ khí mạnh và có tầm hoạt động xa tới lãnh thổ Nga nhằm những mục tiêu quân sự. Riêng Anh đã bước tới trước, một số quân đội Anh đang hoạt động tại Ukraine.
“Que Sera Sera,” ca khúc này luôn gắn bó với tâm tư của cậu bé bảy tuổi. Đi xem xi-nê với mẹ, sau này mới biết là phim The Man Who Knew Too Much, về nhà tôi nhớ mãi cái giai điệu vui tươi và đôi môi nhảy múa, khi nữ diễn viên hát đoạn que sera sera. “Chuyện gì đến sẽ đến,” một câu nói đầy thơ mộng đối với cậu bé, rồi dần dần lớn lên biến thành câu nói chấp nhận chuyện ngày mai ‘Life is a crazy ride, and nothing is guaranteed. (Đời là chuyến đi điên rồ, không có gì bảo đảm. ‘Eminem’.) Dường như, có một chút bất cần, không quan tâm chuyện gì sẽ xảy đến. Tưởng chỉ là như vậy, ai ngờ, câu nói bỗng đứng dựng lên, lớn tiếng hỏi: “Chuyện gì đến sẽ đến là sao?” Đúng, “sẽ đến” thuộc về tương lai, thuộc về bí mật, nhưng “chuyện gì đến,” một phần đã bị khám phá, tìm thấy, công bố. Chúng ta, con người hiện tại, thế kỷ 21, may mắn có một khoa học khá trung thực và năng nổ, mở ra cho sự hiểu biết còn kém cỏi, nhiều nơi quá khứ còn tối tăm và nhiều nơi chờ ánh sánh rọi tới.
Người Việt rất hay buồn. Họ buồn đủ chuyện, đủ thứ, đủ cách, đủ kiểu, đủ loại và buồn dài dài: buồn chồng, buồn vợ, buồn con, buồn chuyện gia đình, buồn chuyện nước non, buồn chuyện tình duyên, buồn trong kỷ niệm, buồn tình đời, buồn nhân tình thế thái, buồn thế sự đảo điên, buồn tàn thu, buồn tàn canh gió lạnh … Đó là chưa kể những nỗi buồn buồn lãng xẹt: buồn trông con nhện giăng tơ, buồn trông cửa bể chiều hôm, buồn trông nội cỏ rầu rầu, buồn trông con nước mới sa …
Ngày 09/05/2024, đảng CSVN tung ra 5 “điều răn” mới quy định tiêu chuẩn gọi là “chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới”, nhưng liệu có dậy được ai không? Tất cả 5 Điều chứa đựng những tiêu chuẩn đã có từ lâu, nhưng thất bại vì những chứng hư tật xấu trong đảng vẫn tồn tại, đứng đầu là tham nhũng, tiêu cực và chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.