Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Dân Tây Tạng: Lưu Vong Mà Không Mất Bản Sắc

05/05/200700:00:00(Xem: 6779)

Dharamsala dưới chân núi tuyết.

...Lưu vong mà không vong căn thất cước...

Tháng Ba năm ngoái, đức Đạt Lai Lạt Ma đã có bài huấn từ cho dân Tây Tạng với một ý kiến bất ngờ. Đại để thì dân số Tây Tạng ngày nay chỉ còn có sáu triệu người, nếu ai cũng xuất gia đi tu thì điều ấy chưa hẳn là có lợi cho Tây Tạng. Nhận xét trên của một vị lãnh đạo Phật giáo Tây Tạng là điều đáng chú ý.

Ngài là người thực tiễn hơn chúng ta có thể nghĩ. Dân Tây Tạng cũng vậy, và sự thực tiễn của họ thể hiện theo cách khác, khác với tinh thần thực tiễn của chúng ta theo nếp văn hoá bị ảnh hưởng của Trung Hoa.

Ngay sau Tết Kỷ Hợi 1959, Hồng quân Trung Quốc xâm chiếm phần đất còn lại của Tây Tạng sau khi đã khống chế các tỉnh miền Đông chỉ một năm sau khi Mao Trạch Đông làm chủ Hoa Lục. Kể từ đó, dân Tây Tạng chết mất một triệu hai trăm ngàn người, chừng một triệu bị tống vào trại "lao cải" Trung Quốc. Sáu triệu dân Tây Tạng ngày nay lại sống dưới ách trực trị của Hán tộc, trên một vùng đất thực ra rộng hơn Tây Âu nhưng là thiểu số bên cạnh bảy triệu rưởi người Hoa. Một thiểu số và là công dân hạng hai.

Phật tử da trắng đón lộc Phật do đức Đạt Lai Lạt Ma ban.

  Tây Tạng đang bị Hán hoá dần dần, và bởi một chế độ vô thần.

Từ 1959 đến nay, nhiều đợt nạn dân Tây Tạng đã trốn ra ngoài sau khi đức Đạt Lai Lạt Ma phải rời Lhasa vào đêm 17 tháng Ba năm đó. Hiện nay, có chừng 100 ngàn người Tây Tạng đang sống lưu vong ở bên ngoài, đa số, chừng 85 ngàn là tại Ấn Độ.

Trong chuyến thăm viếng Ấn Độ vừa qua, người viết đã tới Dharamsala thuộc tiểu bang Himachal Pradesh ở miền cực Bắc xứ này. Đây là thành phố nép mình dưới Hy Mã Lạp Sơn trên một cao độ hơn 1.500 thước và là thủ đô của dân tỵ nạn Tây Tạng. Dharamsala cũng được gọi là Little Lhasa, là trụ sở của Chính phủ Tây Tạng Lưu vong, dưới quyền lãnh đạo của đức Đạt Lai Lạt Ma, một Quốc hội và một vị Thủ tướng. 

Ngay sau khi tỵ nạn, đức Đạt Lai Lạt Ma đã quyết định cải cách cơ chế chính trị để chuyển dần qua một chế độ dân chủ theo thế quyền. Từ năm 1960, Ngài cho soạn thảo một bản Hiến pháp mới, được trình bày lên Nội các Kashag năm 1963, và từ đấy, một chính quyền dân chủ bắt đầu thành hình, với Quốc hội, Nội các và quyền đại diện của các cộng đồng lưu vong tứ tán trên thế giới.

Ước nguyện của đức Đạt Lai Lạt Ma là sau khi Tây Tạng được quyền tự trị thì Ngài sẽ tự chấm dứt vai trò lãnh đạo chính trị để trở lại vị trí của một vị sư mà thôi. Trong cuộc tiếp xúc hồi tháng Chín năm ngoái tại California với người viết bài này, Ngài cũng vẫn tự xưng như vậy, chỉ là một tỳ kheo thôi.

Trong mấy tuần tại Dharamsala, người viết có nghe vị tỳ kheo xuất chúng ấy giảng pháp về Bồ Tát hạnh và Bồ Đề tâm và sau đó tiếp xúc với dân Tây Tạng lưu vong tại đây, nhiều người đã sinh tại Nepal hay Ấn Độ, nhiều người thì mới vượt biên từ quê hương ra được vài năm. Nhiều người trốn sang bằng đường bộ để nghe Ngài thuyết pháp vào đầu năm rồi sẽ lén trở về với gia đình, ở bên kia Hy Mã Lạp Sơn.

Nhận xét đầu tiên và bao trùm lên mọi khía cạnh độc đáo khác của dân Tây Tạng hay của Phật giáo Tây Tạng là bản năng tập thể của họ hướng về mục tiêu giáo dục.

Việc đầu tiên mà mọi cộng đồng Tây Tạng thành hình ở mọi nơi đều thực hiện ngay là lập trường học. Đức Đạt Lai Lạt Ma thường xuyên căn giặn dân chúng như vậy. Đây là bản năng sinh tồn trước mối nguy bị diệt chủng về văn hoá.

Tuy nhiên, với dân Tây Tạng, hai định chế là tu viện và trường học thực ra đã hoà làm một và nói đến tu viện, ta đừng nghĩ đến các ngôi chùa của mình mà là những trung tâm tu tập và giáo dục rộng lớn, có khi chứa đến mấy ngàn học sinh hay tiểu sa môn. Tại đây, màu đỏ xậm của tăng bào là màu chính. Người viết đã thăm chừng một chục tu viện như vậy và đã vào tìm hiểu một số trường học do cộng đồng Tây Tạng lưu vong lập ra trên đất Ấn.

Ngôi điện chính tại Mundgod

Đến đây cần nhắc lại lời khuyên của đức Đạt Lai Lạt Ma về chuyện đi tu: Ngài cho rằng thu mình vào chùa để tìm sự giải phóng cho riêng mình là điều sai. Cho nên, chức năng giáo dục trong các tu viện chiếm phần quan trọng không kém chức năng hoằng pháp. (Phật giáo Tây Tạng vốn theo Đại thừa, nhưng một nhánh đặc biệt của Đại thừa là Kim cang thừa). Chương trình giảng huấn vì vậy bao gồm rất nhiều bộ môn không có trong các ngôi chùa thông thường như ta nghĩ, kể cả khoa học, kinh tế hay điện toán.

Nói cho đơn giản nên có thể phiến diện, người Việt ta có phản ứng đầu tiên là mở tiệm phở hay lập tờ báo, sau đó mới là các trung tâm dạy Việt ngữ, dân Tây Tạng thì mở trường học. Từ một cộng đồng chỉ có trăm ngàn dân, với vài chục ngàn tại Ấn, mật độ rất cao của các trường học kiêm tu viện ấy là điều đáng chú ý nhất.

Sau khi mở trường, họ ra sức thu thập kiến thức Tây Tạng về đủ mọi lãnh vực, từ tôn giáo, văn hoá đến mỹ thuật, nghệ thuật và cả y học cổ truyền, để bảo tồn và phát huy. Họ đang đào tạo ra nhiều thế hệ nghệ sĩ, nghệ nhân hay thợ khéo để văn hoá và nghệ thuật dân tộc không bị mai một ở bên ngoài, trong khi đang bị biến chất và Hán hoá ở bên trong. Người viết đã thăm một viện bảo tàng mà thực sự là trường cao đẳng mỹ thuật Tây Tạng và một thư viện kiêm thư khố Tây Tạng để xem các tài liệu hình ảnh, và cả những cổ thư, được lưu trữ hẳn hoi. Chúng ta thật ra chưa có những trung tâm như vậy.

Chẳng những thế, họ còn ra sức học hỏi để phiên dịch di sản này ra ngoại ngữ và khi nhìn các vị sư tanh tách gõ máy điện toán hay lên Internet để liên lạc với nhau, có khi bằng Anh ngữ, người viết phải tự cúi đầu.

Trong nỗ lực bảo tồn và truyền bá ấy, dân Tây Tạng được sự giúp sức tích cực của nhiều học giả Tây phương - Âu Châu và Hoa Kỳ -, mà đa số cũng là những Phật tử hay chuyên gia am hiểu Tạng ngữ. Những người da trắng, dù chẳng là sư, quỳ lạy đức Đạt Lai Lạt Ma dưới đất và niệm chú bằng Tạng ngữ không còn làm ai ngạc nhiên ở Dharamsala.

Tiểu sa di tập đồ 

  Một trong những thành tích - hay công đức - đáng quý nhất của đức Đạt Lai Lạt Ma chính là khả năng thuyết phục và huy động sự tiếp tay yểm trợ của người ngoại quốc. Ngài không chỉ là người hoằng pháp xuất chúng nhất của lịch sử Phật giáo trong một thế giới toàn cầu hoá ngày nay, mà còn là một nhà "quốc tế vận" có khả năng nhất khi kêu gọi thế giới tiếp tay bảo vệ bản sắc văn hoá của Tây Tạng và nói đến sự đóng góp đáng kể của kiến thức Phật giáo cho khoa học của nhân loại. (Khi đọc cổ thư Tây Tạng về chuyện tử vong và tái sinh, người viết cảm thấy rằng Sigmund Freud là một... học sinh, và mình là kẻ dốt nát!)

Khi ngồi ăn trên một nhà hàng thanh lịch do Richard Gere bỏ tiền lập ra để thu tiền cho dân Tây Tạng, người viết tự nêu ra một câu hỏi rất kinh tế: với dân số lưu vong rất nhỏ như vậy mà đa số lại dốc lòng vào việc tu học, thì ai là người sản xuất"

Dường như dân Tây Tạng chưa có ai là triệu phú và họ không thiên về kinh doanh - dù trong các cửa tiệm Tây Tạng, khách hàng yên tâm là được phục vụ cực kỳ chu đáo, lễ độ và với giá cả phải chăng, khác hẳn các cửa hàng Ấn Độ.

Nhưng không hằng sản, họ lại là những người hằng tâm.

Họ sống chính là để vận động thế giới đừng quên Tây Tạng, đừng quên một cộng đồng lưu vong Tây Tạng như giọt nước trong đại dương hơn một tỷ người Ấn. Và đừng quên sáu triệu dân Tây Tạng đang co cụm dần trước sự năng động của một tỷ ba trăm triệu người Trung Quốc và một chế độ bá quyền. Chính là phản ứng sinh tồn siêu đẳng này của nhiều người Tây Tạng tại Hoa Kỳ đã khiến người viết đi tới tận Ấn Độ!

Chuyện quyên góp từ khắp nơi để dồn về Ấn Độ là một hành động thường trực của dân Tây Tạng lưu vong. "Tất cả cho Phật pháp và quê hương" không là một khẩu hiệu xuông! Nhìn dân Tây Tạng biểu tình tại Dharamsala ngày 10 tháng Ba để kỷ niệm ngày Lhasa vùng dậy năm 1959, người ta phải học lại về... kỹ thuật biểu tình và kêu gọi yểm trợ...

Điều bất ngờ là tại Ấn Độ, mọi cơ quan thiện nguyện Tây Tạng đều có sự quản lý của... một sở kế toán Ấn. Thu được bao nhiêu từ năm châu thế giới và chi ra bao nhiêu cho việc ăn học hay dạy nghề ở tại chỗ đều được chính quyền Ấn ở địa phương cứu xét. Và sự ngăn nắp Tây Tạng trong từng nếp sinh hoạt là đặc điểm nổi bật so với sự luông tuồng dơ bẩn và vô trật tự của dân tộc chủ nhà là người Ấn!

Tại miền cực Nam Ấn Độ, trong một khu vực hẻo lánh mà được kiểm soát kỹ vì gần một căn sứ hải quân Ấn, dân Tây Tạng cũng có một dẻo đất dung thân khác. Đó là Mundgod của tiểu bang Karnataka. Mấy chục năm trước, nạn dân Tây Tạng được quăng vào giữa rừng già và dựng lều mà sống. Từ Hy Mã Lạp Sơn buốt giá, dân tỵ nạn Tây Tạng đã được thả vào rừng nhiệt đới, nhưng họ không chết vì đói hay bệnh mà ra sức dựng lại một cõi Tây Tạng khác. Sau một ngày đi xe dọc Ấn Độ từ Bắc xuống Nam, và xuyên qua rừng trên những con đường mới chỉ trải đá, thì mờ sáng hôm sau người viết đã bàng hoàng thấy ra "cõi Tây Tạng" ấy.

Phật tử nghe đức Đạt Lai Lạt Ma thuyết pháp.

  Nguy nga và khang trang không tưởng tượng nổi.

Ngôi đền chính, được dựng lên đầu tiên tại Mundgod theo kiến trúc và mỹ thuật tôn giáo Tây Tạng, còn lớn gấp bội so với chùa Xá Lợi hay Vĩnh Nghiêm ở Sàigòn. Và chung quanh là rất nhiều tu viện, học xá, bệnh xá, viện bảo tàng, thậm chỉ cả một trung tâm dưỡng bệnh cho... người Ấn cao niên và một nhà nuôi dưỡng trẻ Ấn bị mục tật.

Mundgod là một ngôi làng Ấn nay đang trở thành một thị trấn Tây Tạng trải rộng trên một diện tích chừng 16 cây số vuông, với mật độ rất cao của các tu viện lớn nhỏ. Bên trong là sự sạch sẽ như của Thụy Sĩ, bên ngoài, ở các khu vực sinh sống của Ấn Độ thì ta ngỡ như lạc vào Phi Châu. Nghe các chú tiểu đánh vần buổi trưa hoặc các nhà sư tập tranh biện buổi chiều, chúng ta thấy như một tổ ong. Nhưng hoàn toàn trật tự. Quanh các kiến trúc đồ sộ ấy là những vườn cây và đường đất, tươm tất khác hẳn mọi ngôi làng Ấn.

Và an ninh nghiêm mật.

Chuyện an ninh nghiêm mật là một bản năng khác của dân Tây Tạng lưu vong. Từ bi, hiền hoà mà cảnh giác.

Họ không đánh giá thấp chính quyền Bắc Kinh vì cách đây không lâu, nhà sư viện trưởng một tu viện cao cấp của dân Tây Tạng tại Dharamsala đã bị điệp viên Trung Quốc đâm chết ngay trong tu viện cùng hai vị sư khác. Được biết là vị cao tăng này đã tái sinh ở một nơi khác tại Ấn, và sẽ tiếp tục công việc dang dở sau khi tu lại từ đầu, làm một tiểu sa môn trong một tu viện nào đó... Viết thêm về danh tính hay nơi cư ngụ hiện nay của nhân vật này ở đây là điều không cần thiết.

Điều cần nhớ, và người viết nhớ hoài, là Trung Quốc có thể hùng mạnh khiến thế giới e ngại hoặc chiều chuộng vì quyền lợi kinh tế, nhưng Bắc Kinh không thể coi thường dân Tây Tạng được. Cộng đồng Tây Tạng kiên trì tồn tại với bản sắc riêng, và kiên trì giúp cho Tây Tạng vẫn là một hồ sơ nóng của thế giới, trong khi tiếp tục quảng bá Phật pháp trên toàn cầu. Họ cũng chẳng đòi quyền độc lập mà chỉ muốn được tự trị để một nền văn minh đặc sắc của nhân loại không bị diệt vong.

Và họ tin rằng việc ấy thể hiện lòng từ bi của Bồ Tát Quán Thế Âm, vị Bồ Tát biểu hiệu cho lòng từ bi của chư Phật, mà đức Đạt Lai Lạt Ma ngày nay là một hóa thân.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trung Cộng luôn luôn coi Biển Đông là “lợi ích cốt lõi”, như Tân Cương, Tây Tạng, Đài Loan và sẽ dùng Quân sự để chiếm toàn bộ khi có điều kiện, nhưng Việt Nam chưa biêt phải xoay xở ra sao, hay nương nhờ vào ai khi bị tấn công.
Câu nói phổ biến với dân Mỹ được trích từ ý của Benjamin Franklin thường được nhiều người nhắc là, "thế giới này chẳng có gì chắc chắn, ngoại trừ cái chết và thuế". Dù nói thật hay đùa thì quả là vậy.
Theo như công bố từ Tổng Thống Donald Trump vào cuối tuần qua, nữ thẩm phán Amy Coney Barrett đã chính thức được đề cử vào Tối Cao Pháp Viện và sẽ đệ trình lên Thượng Viện Hoa Kỳ để bắt đầu quá trình chuẩn thuận
Nhà văn Võ Hồng ví von: “Bụng to như bụng xe đò.” Nhận xét của ông, rõ ràng (và hoàn toàn) không… trật! Xe đò thường đầy khách mới chịu rời bến nhưng trên đường đi tài xế vẫn luôn dừng bánh “hốt” thêm mấy con nhạn là đà để kiếm thêm chút đỉnh. Khách lên sau thì ngồi ghế súp.
Cuộc Họp Thường Niên lần thứ 75 của Liên Hiêp Quốc năm nay diễn ra trong hoàn cảnh chưa từng thấy trong lich sử do tác động của đại dịch Covid-19. Các hội trường, các cơ sở của LHQ ở New York vắng hoe ngay trong thời điểm diễn ra buổi họp khoáng đại thường niên kể từ ngày 21-9-đến ngày 02-10-2020.
Chủ Nhật, 27 tháng 9, năm 2020 – Gần 200 người Mỹ gốc Việt và đồng minh đủ mọi lứa tuổi đã tổ chức trên mạng một buổi họp rầm rộ để vận động cho cuộc bầu cử có khả năng quyết định đường hướng tương lai của Hoa Kỳ.
Việc qua đời của Thẩm Phán Ruth Ginsberg và Tổng Thống Donald Trump đề cử Tân Thẩm Phán Amy Coney để được Thượng Nghị Viện (với đa số thuộc đảng Cộng Hòa) gấp rút thông qua không đầy 40 ngày trước bầu cử đã khiến báo chí và dư luận nổi lên làn sóng tranh luận gay gắt gọi đây là cuộc chiến văn hóa sống còn trong nước Mỹ. CNN hôm 09/26/2020 chạy hàng đầu bài bình luận rằng đây là cuộc đão chánh do phe bảo thủ chuẩn bị từ nửa thế kỷ nay [1]. Bài viết này sẽ tìm hiểu giữa Tòa Án Tối Cao lại có liên hệ gì đến cuộc chiến văn hóa vốn âm ỷ trong suốt 50 năm nhưng nay bùng nổ làm rạn nứt xã hội Hoa Kỳ, không kém gì cuộc Cách Mạng Văn Hóa tại Trung Quốc vào thập niên 70. Nhưng trước cả cuộc chiến văn hóa của thập niên 60 còn có cuộc chiến kinh tế từ thập niên 30. Sau Đại Khủng Hoảng 1929 Tổng Thống Franklin Roosevelt đưa ra chương New Deal bảo vệ công đoàn và quyền lợi người lao động theo mô hình Dân Chủ Xã Hội do John M. Keynes đề xướng. Ngược lại không ít dân Mỹ chủ trương tiếp tục tư bản
Ở Việt Nam, một tờ báo được cung cấp 3 thẻ phóng viên quân đội. Cục An Ninh Quân Đội điều tra rất cẩn thận, từ cá nhân ký giả, cha mẹ, ông nội bà nội, có ai vào theo Việt Cộng không? Có ông bà, cha mẹ đi vào rừng với Mặt Trận giải phóng miền Nam hay không?
Hơn hai phần ba thế kỷ qua, chế độ toàn trị và bạo ngược hiện hành ở Việt Nam chưa hề mang lại an bình hay phúc lợi cho bất cứ ai (ngoài đám lãnh đạo) nên cứ “yên tâm đi” và “đừng lo lắng quá” e không phải là thái độ tương thích để có thể sống với cái nhà nước tráo trở này.
Năm nay, 2020, cháy rừng không những tại California mà còn bùng phát tại cả chục tiểu bang ở Miền Tây nước Mỹ làm hàng triệu mẫu tây đất rừng bị thiêu rụi. Tình trạng cháy rừng ngày càng trầm trọng. Trong cuộc họp với Tổng Thống Donald Trump hôm 14 tháng 9 năm 2020, Thống Đốc California Gavin Newsom và nhiều lãnh đạo Miền Tây khác đều nói rằng cháy rừng sở dĩ ngày càng dữ dội là do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Trong khi đó TT Trump cho rằng các tiểu bang Miền Tây đã không dọn sạch bụi cây và gỗ mục để cho cây cỏ dễ cháy chất đống trong rừng. “Khi cây ngã xuống sau một thời gian ngắn, khoảng 18 tháng, chúng sẽ biến thành cây rất khô. Chúng trở thành những que diêm… các bạn biết đó, không có nước đổ xuống và chúng trở nên rất, rất – chúng dễ bị cháy,” theo Trump phát biểu tại California hôm 14 tháng 9. Phụ Tá Giáo Sư dạy về Lịch Sử tại Đại Học Oregon là Steven C. Beda, cũng là sử gia về môi trường đã nghiên cứu về các khu rừng tại Bở Biển Thái Bình Dương cho biết
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.