Hôm nay,  

Hội-nghị Nôm-học Ở Temple U, Phila

15/04/200800:00:00(Xem: 7089)

Cuối tuần qua, trong hai ngày thứ Sáu và thứ Bảy 11-12 tháng Tư, 2008, đã diễn ra một Hội-nghị về Nôm-học ở Gladfelter Hall do Trung-tâm Nghiên cứu Triết-học, Văn-hoá và Xã-hội VN thuộc Temple University đứng ra tổ-chức.  Cả Trung-tâm, mới có được mấy năm nay (từ năm 2004), và một hội-nghị về Nôm-học đều là những phát triển khá mới trong lãnh-vực Việt-học (nghiên cứu về VN) ở xứ này.

Một hội-nghị quốc-tế

Được thông-báo từ nhiều tháng nay, Hội-nghị Nôm-học này đã thu hút được sự quan-tâm của một số chuyên-gia về Chữ Nôm từ năm quốc gia gồm Việt-nam, Liên-bang Nga, Mỹ, Canada và Pháp.  Trả lời sớm sủa nhất có lẽ là ông Nguyễn Quảng Tuân, được biết là một chuyên-gia hàng đầu về Kiều-học, đã gửi bài sang (nói về “Chữ Nôm trong Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu) trước từ tháng Giêng tây.

Từ Pháp có ông Jean Claude Ginhoux thuộc Viện Sinh-ngữ và Văn-minh Đông-phương (tức Trường Langues O’ cũ), một cựu-tuỳ-viên quân-sự bên cạnh Toà Đại-sứ Pháp ở Hà-nội, giờ quay ra học Chữ Nôm.  Ông cho biết: “Ở Pháp, các chuyên-gia về Chữ Nôm ngày nay gần như không còn ai, và tôi hình như là người độc-nhất theo học ngành này ở Paris bây giờ.”  Theo ông, các bậc giỏi Nôm của Việt-nam ở Pháp như G.S. Hoàng Xuân Hãn, G.S. Tạ Trọng Hiệp hay B.S. Nguyễn Trần Huân đều đã mất trên mười, mười mấy năm nay rồi, còn các chuyên-gia về Nôm người Pháp như B.S. Maurice Durand hay ông Paul Schneider (Xuân Phúc) lại còn ra đi sớm hơn nữa.  Thậm chí, cả một giáo-sư ngữ-học như G.S. Nguyễn Phú Phong, trước dạy ở Paris VII, cũng không còn nữa.

Từ Liên-bang Nga, G.S. Nguyễn Tài Cẩn, do tình-hình sức khoẻ không cho phép, đã phải gửi bài sang (nói về “một số vấn-đề trong các văn-bản in Nôm” mà chúng ta cần lưu ý) để cho G.S. Ngô Thanh Nhàn tóm lược vào sáng thứ Bảy, 12/4.

Mở đầu hội-nghị

Khai mạc hội-nghị và chào mừng các tham-dự-viên là G.S. Philip Alperson, Giám-đốc Trung-tâm Nghiên cứu về Triết-học, Văn-hoá và Xã-hội VN ở Temple University.  Sau đó, G.S. Sophie Quinn-Judge, trước kia là nhà báo và cách đây ít năm đã viết một cuốn sách rất được chú ý về những năm ông Hồ lặn mất ở Liên-xô, nhất là trong thập niên 1930 (Hồ Chí Minh, the Missing Years), giới-thiệu diễn-giả chính trong buổi sáng thứ Sáu, 11/4.  Đó là G.S. Sử-học Trần Tuyết Nhung, hiện đang dạy ở Viện Đại-học Toronto, Canada.

Giáo-sư Nhung đưa ra một vấn-đề khá nhạy cảm, đó là vấn-đề cộng-tác giữa các học-giả ngoại-quốc và các chuyên-gia Hán-Nôm người Việt.  Tỷ-dụ, một tác-giả Tây-phương có thể viết một cuốn sách về VN dựa vào những bản dịch hay những tài-liệu do người Việt cung-cấp nhưng khi ghi tên tác-giả lại không nhắc gì đến các cộng-sự-viên kia hay cùng lắm chỉ ghi thoáng qua trong một lời cám ơn ngắn ngủi (Đó là trường-hợp một số tự-điển Việt-Latinh hay Việt-Pháp mà ngày nay ta chỉ được biết dưới tên các tác-giả người nước ngoài).  Sự-thể này gần đây còn xảy ra trong cả trường-hợp người Việt với người Việt.

Những chứng-tích sớm nhất về chữ Nôm từ đời nhà Lý (TK XII)

Thu hút được khá nhiều chú ý là bài thuyết-trình của G.S. Nguyễn Quang Hồng hiện đang dạy ở Đại-học Quốc gia Hà-nội.  Ông nêu ra được một số tài-liệu viết bằng chữ Hán mà ta còn lại từ đời nhà Lý (TK XII), trong đó có lọt đôi ba chữ Nôm tên người hay tên đất, tên đầm, chứng tỏ chữ Nôm đã có trước thời Nguyễn Thuyên hay Nguyễn Sĩ Cố, dưới thời nhà Trần. 

Nhưng giả-thiết đáng chú ý nhất của ông là cho cuốn kinh mang tên Phật thuyết Đại báo Phụ mẫu ân trọng kinh (trong đó có kèm theo bản dịch chữ Nôm cổ) có thể là một sản-phẩm của thế-kỷ thứ 12.  Theo ông, trong cuốn kinh này có tất cả là 74 trường-hợp một đơn-âm-tiết ngày nay được ghi xuống thành hai âm-tiết (xuất hiện 104 lần) và 63 trường-hợp viết thành một đơn-ấm-tiết nhưng trong đó có ghi hai phụ-âm đầu (xuất hiện 100 lần).  Điều này chứng tỏ là các cách viết đó còn rất cổ, cổ hơn cả cách viết Nôm trong các phú Nôm đời nhà Trần của thế-kỷ thứ 13 (như trường-hợp mấy phú Nôm của Trần Nhân-tông).  Ngoài ra cũng còn những phát âm cho thấy ảnh-hưởng của phụ-âm chữ Hán đời Đường-Tống như “mân mân” cho “dần dần” trong tiếng Việt sau này.

Vai trò của Chữ Nôm trong việc phổ-biến chữ Quốc-ngữ

Phần trình bầy của Tiến-sĩ Nguyễn Nam, hiện đang làm việc ở Harvard-Yenching Institute ở Harvard, Boston, nêu được ra một sự-kiện khá lý thú.  Đó là không phải một sớm một chiều, người ta đổi từ chữ Hán, chữ Nôm sang chữ Quốc-ngữ.  Ngược lại, đã có một thời-gian khá dài (khoảng một nửa thế-kỷ) trong đó, các sách báo chữ Nôm như Đồng văn Nhật báo đã có những bài viết bằng chữ Hán để giới-thiệu cách đọc, cách viết chữ Quốc-ngữ, hoặc các sách dạy lính tập cũng chuyển dần từ Nôm sang Quốc-ngữ. 

Sang phần thuyết-trình của ông Nguyễn Quảng Tuân, G.S. Ngô Thanh Nhàn cho biết đáng nhẽ ông Tuân đã có mặt (đã xin xong giấy xuất ngoại và đã mua vé) nhưng vào giờ chót, bác-sĩ đã giữ ở lại VN vì lý-do sức khoẻ.  Do đó bài của ông đã phải thâu tóm lại, theo đó ông nêu ra một số trường-hợp văn-bản Lục Vân Tiên, do các đệ-tử của cụ Đồ Chiểu, ghi chép (bởi cụ bị mù từ sớm), đã cho thấy ảnh-hưởng của tiếng Việt miền Nam. 

Bài của diễn-giả Phan Anh Dũng từ Huế, viết về tuồng Đàng Trong thế-kỷ 17-18, cũng đã được G.S. Ngô Thanh Nhàn thâu tóm lại để cho thấy một lãnh-vực nghiên cứu mới khá phong phú do những người như G.S. Nguyễn Văn Sâm, hiện ở Texas, đi tiên-phong từ những năm 70 của thế-kỷ trước.

Chữ Nôm Dao và chữ “là” trong tiếng Việt cổ

Chiều thứ Sáu, 11/4, các tham-dự-viên được nghe một bài thuyết-trình khá đặc-sắc của một chuyên-gia trẻ người Mỹ, anh Bradley C. Davis thuộc Khoa Sử Đại-học Washington ở Seattle, WA, trình bầy.  Anh Davis cho biết, không hiểu vì sao, từ đời ông nội của anh, trong gia-đình anh đã có nhiều loại tiền cổ của VN, thời Đông-dương thuộc Pháp.  Tò mò, anh đi tìm hiểu và cuối cùng, điều này đã dẫn anh sang VN để có hồi làm “ông tây ba-lô” đi thăm thú những nơi như Lào-cai, Sa-pa.  Dần dần, anh đâm yêu đất nước và người VN, và hiện giờ anh đang là cố-vấn trong một chương-trình bảo tồn và phát huy chữ Nôm của thiểu-số người Dao.  Anh cho biết, trong một tương-lai không xa, anh sẽ hoàn-tất một cuốn sách về vấn-đề chữ Nôm Dao.

Trái lại, ông Ginhoux thì tìm cách nghiên cứu ngữ-pháp tiếng Việt qua các bản Nôm cổ, như sách Phật thuyết nói trên.  Dựa vào bản Nôm này, ông cho thấy tiếng Việt cổ hay dùng chữ “chưng” hay “là” để dịch chữ “chi” của bản chữ Hán.  Mặc dầu bằng-chứng do ông nêu ra khá rõ ràng nhưng xem chừng hãy còn có người ngờ vực, chưa muốn tin hẳn cách giải thích của ông.

“Từ Điển Chữ Nôm Trích Dẫn”

Sang sáng thứ Bảy, ngoài phần tóm lược bài thuyết-trình của G.S. Nguyễn Tài Cẩn, có phần trình bày của G.S. Ngô Thanh Nhàn về một dự-án lớn ông đang làm chung với một số chuyên-gia Chữ Nôm và điện-toán ở trong nước và ở Bỉ, nhằm phân-tích chữ Nôm ra thành khoảng 600 “ideographeme” (tự-tố) để có thể dùng mô-tả được hầu hết các chữ Hán-Nôm trên thế-giới (vì hệ-thống Unicode cho chữ Hán hiện đang gặp bế-tắc, có tới ít nhất 6000 chữ Nôm hiện còn đang phải chờ để được công-nhận). 

Song bài thu hút được sự chú ý một cách rộng rãi có lẽ là bài về “Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn, quyển tự-điển đầu tiên xây dựng trên nguyên-tắc sử-học” của G.S. Nguyễn Ngọc Bích, thuộc Viện Việt-học (Westminster, CA) và Đại-học George Mason (Trung-tâm Nghiên cứu Đông-dương).  Bài nói chuyện của ông đã duyệt lại tình-hình 600 năm từ-điển-học chữ Nôm (bắt đầu với Chỉ nam ngọc-âm giải nghĩa) và hơn 350 năm từ-điển-học Quốc-ngữ (bắt đầu từ Alexandre de Rhodes, 1651) để làm tiền-đề cho việc soạn thảo cuốn Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn, đã được đưa lên Website của Viện Việt Học từ Tết năm 2005 (www.vienviethoc.org) và hiện đã được bổ túc và duyệt lại để chuẩn-bị in ra dưới dạng sách, khoảng 1700 trang, sắp ra mắt trên thị-trường trong vài tháng tới.

Sau khi được xem một số trang mẫu của TĐCNTD, G.S. Nguyễn Quang Hồng, người chủ-biên Tự Điển Chữ Nôm của Viện Nghiên cứu Hán Nôm ở Hà-nội (tác-phẩm được giải thưởng quốc gia 15 triệu đồng năm 2007), đã có nhận-định: “Chính chúng tôi cũng đã nghĩ đến việc in lại trích dẫn theo các bản Nôm cổ nhưng lúc bấy giờ chưa có khả-năng làm chuyện đó.  Bây giờ, cuốn TĐCNTD đã làm được chuyện đó, chứng tỏ là nhóm làm tự-điển này đã bắt kịp với tiến-bộ của khoa-học thông tin và vi-tính của ngày hôm nay.”

Kết: Những khả-năng mở rộng của ngành Nôm-học

Và cũng để kết, G.S. Nguyễn Quang Hồng chia sẻ: “Ngành Nôm-học từ trước đến nay chủ-yếu là ngữ-văn-học, nghĩa là nghiên cứu các văn-bản, nhưng tới đây tôi thấy mình có thể quan-niệm các tài-liệu Nôm như một khách-thể chứ không còn chỉ là một đối-tượng nghiên cứu.  Có nghĩa là ta có thể viết sử, viết về xã-hội-học, viết triết, viết lịch-sử khoa-học VN… mà dùng các tài-liệu Nôm làm cơ-sở nghiên cứu.  Được như thế thì ngành Nôm-học trở thành mênh mông, không còn giới-hạn vào một số văn-bản nhất định nữa.”

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Ngày 09/05/2024, đảng CSVN tung ra 5 “điều răn” mới quy định tiêu chuẩn gọi là “chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới”, nhưng liệu có dậy được ai không? Tất cả 5 Điều chứa đựng những tiêu chuẩn đã có từ lâu, nhưng thất bại vì những chứng hư tật xấu trong đảng vẫn tồn tại, đứng đầu là tham nhũng, tiêu cực và chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm...
Trong thời gian gần đây, thế giới đã chứng kiến cuộc khủng hoảng lãnh đạo chưa từng thấy ở Việt Nam kể từ ngày quốc gia Á châu này nằm trong tay thống trị của đảng Cộng Sản gần một nửa thế kỷ. Tính từ tháng Năm, 2022 đã có hai chủ tịch nước, hai phó thủ tướng, một trưởng ban kinh tế trung ương, chủ tịch quốc hội, và một thường trực ban bí thư kiêm trưởng ban tổ chức trung ương bị cách chức vì chiến dịch chống tham nhũng. Bộ Chính Trị Khóa 13 cũng bị mất năm ủy viên hiện chỉ còn 13 người. Nhiều nhà quan sát chính trị tự hỏi đã đến lúc Việt Nam chuyển biến thành một nước dân chủ hay chưa? Kinh nghiệm những nước cộng sản Trung Âu và Đông Âu đã trải nghiệm qua tiến trình này khoảng bốn thập niên về trước có giúp gì cho Việt Nam ngày nay được không? Đây cũng là chủ đề của bài báo này
Dù sống cùng thời nhưng khác nơi nên tôi không gặp Nguyễn Tất Thành lần nào ráo. Giao lưu, tương tác, chit chat … (qua không gian mạng) cũng không luôn. Bởi vậy, tôi chỉ đoán già/đoán non rằng con đường học vấn của ổng không dài và (dường như) cũng không được suôn sẻ gì cho lắm.
Trong lúc đảng chuẩn bị các kỳ họp Trung ương để tìm nhân sự cho khóa đảng XIV thì rộ lên tuyên truyền về “dân chủ Xã hội Chủ nghĩa” ở Việt Nam. Đảng nói văng mạng rằng: “Đặc trưng của dân chủ xã hội chủ nghĩa là quyền dân chủ của công dân không ngừng được mở rộng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của nhà nước, của xã hội mà cơ bản nhất là dân chủ về kinh tế.” Nhưng thực tế không phải như vậy. Tất cả mọi quyết định điều hành việc nước phải “do đảng, vì đảng và của đảng”.
Một cuộc tranh giành quyền lực kéo dài được ngụy trang bằng một chiến dịch chống tham nhũng rộng rãi hơn đã dẫn tới việc bất ngờ sa thải Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, và chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ. Kết quả của cuộc đấu tranh này sẽ khiến những người vẫn còn hy vọng rằng Việt Nam có thể tham gia một "Liên minh chống Trung Quốc" phải suy nghĩ lại. Mặc dù cuộc tranh giành quyền lực này không liên quan đến chính sách đối ngoại nhưng nó sẽ khiến Việt Nam gần gũi hơn với Trung Quốc và xa rời phương Tây.
Những năm gần đây, chúng ta thường thấy trên mạng xã hội, nhiều trường hợp rơi nước mắt trong giới lao động tại Việt Nam, khi những người dân nghèo vướng phải căn bệnh ung thư hiểm nghèo, không có bảo hiểm y tế hay tiền bạc để chữa trị, chiến đấu chiếu lệ với tử thần, qua đời trong cảnh thương tâm. Hầu như căn bệnh ung thư lan tỏa khắp nơi, nhất là vây hãm giới lao động trong các xóm nghèo...
30.04.2024 lọt ra tin kêu cứu từ trại giam số 6 tỉnh Nghệ An nên thời gian lúc này phải dành cho việc khẩn cấp là viết thư báo động cho các tổ chức bảo vệ Nhân quyền quốc tế và các tòa đại sứ tại Hà Nội, nhờ can thiệp về vấn đề một số tù nhân lương tâm đang bị nhốt tại Việt Nam trong những phòng giam chật hẹp...
Lý do Việt Nam còn chậm tiến và lạc hậu hơn các nước láng giềng vì đảng CSVN chỉ muốn chỉ huy trí thức, thay vì hợp tác chân thành trong dân chủ và tự do...
Với sự miễn nhiệm ba nhân vật ở vị trí lãnh đạo quốc gia như Chủ tịch nước và Chủ tịch Quốc hội của Việt Nam chỉ trong vòng một năm từ năm 2023 đến năm 2024 vì lý do ba nhân vật đó thiếu liêm chính đã dẫn đưa người ta có cái nhìn về viễn ảnh trước mắt là sự khủng hoảng cơ cấu và sự bất ổn kinh tế làm cho giới đầu tư nước ngoài e dè, thận trọng, và chuyển hướng đầu tư sang các quốc gia khác...
Mỗi khi tai qua nạn khỏi hay gặp một điều lành, chúng ta đều nhắc tới chữ Phúc Đức: “Nhờ phúc ông bà nên tôi vừa thoát nạn.” “Nhờ phúc nhà nên cháu vừa thi đỗ.” “Cầu phúc tổ tiên cho được mẹ tròn con vuông.”...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.