Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Hội-nghị Nôm-học Ở Temple U, Phila

15/04/200800:00:00(Xem: 6002)

Cuối tuần qua, trong hai ngày thứ Sáu và thứ Bảy 11-12 tháng Tư, 2008, đã diễn ra một Hội-nghị về Nôm-học ở Gladfelter Hall do Trung-tâm Nghiên cứu Triết-học, Văn-hoá và Xã-hội VN thuộc Temple University đứng ra tổ-chức.  Cả Trung-tâm, mới có được mấy năm nay (từ năm 2004), và một hội-nghị về Nôm-học đều là những phát triển khá mới trong lãnh-vực Việt-học (nghiên cứu về VN) ở xứ này.

Một hội-nghị quốc-tế

Được thông-báo từ nhiều tháng nay, Hội-nghị Nôm-học này đã thu hút được sự quan-tâm của một số chuyên-gia về Chữ Nôm từ năm quốc gia gồm Việt-nam, Liên-bang Nga, Mỹ, Canada và Pháp.  Trả lời sớm sủa nhất có lẽ là ông Nguyễn Quảng Tuân, được biết là một chuyên-gia hàng đầu về Kiều-học, đã gửi bài sang (nói về “Chữ Nôm trong Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu) trước từ tháng Giêng tây.

Từ Pháp có ông Jean Claude Ginhoux thuộc Viện Sinh-ngữ và Văn-minh Đông-phương (tức Trường Langues O’ cũ), một cựu-tuỳ-viên quân-sự bên cạnh Toà Đại-sứ Pháp ở Hà-nội, giờ quay ra học Chữ Nôm.  Ông cho biết: “Ở Pháp, các chuyên-gia về Chữ Nôm ngày nay gần như không còn ai, và tôi hình như là người độc-nhất theo học ngành này ở Paris bây giờ.”  Theo ông, các bậc giỏi Nôm của Việt-nam ở Pháp như G.S. Hoàng Xuân Hãn, G.S. Tạ Trọng Hiệp hay B.S. Nguyễn Trần Huân đều đã mất trên mười, mười mấy năm nay rồi, còn các chuyên-gia về Nôm người Pháp như B.S. Maurice Durand hay ông Paul Schneider (Xuân Phúc) lại còn ra đi sớm hơn nữa.  Thậm chí, cả một giáo-sư ngữ-học như G.S. Nguyễn Phú Phong, trước dạy ở Paris VII, cũng không còn nữa.

Từ Liên-bang Nga, G.S. Nguyễn Tài Cẩn, do tình-hình sức khoẻ không cho phép, đã phải gửi bài sang (nói về “một số vấn-đề trong các văn-bản in Nôm” mà chúng ta cần lưu ý) để cho G.S. Ngô Thanh Nhàn tóm lược vào sáng thứ Bảy, 12/4.

Mở đầu hội-nghị

Khai mạc hội-nghị và chào mừng các tham-dự-viên là G.S. Philip Alperson, Giám-đốc Trung-tâm Nghiên cứu về Triết-học, Văn-hoá và Xã-hội VN ở Temple University.  Sau đó, G.S. Sophie Quinn-Judge, trước kia là nhà báo và cách đây ít năm đã viết một cuốn sách rất được chú ý về những năm ông Hồ lặn mất ở Liên-xô, nhất là trong thập niên 1930 (Hồ Chí Minh, the Missing Years), giới-thiệu diễn-giả chính trong buổi sáng thứ Sáu, 11/4.  Đó là G.S. Sử-học Trần Tuyết Nhung, hiện đang dạy ở Viện Đại-học Toronto, Canada.

Giáo-sư Nhung đưa ra một vấn-đề khá nhạy cảm, đó là vấn-đề cộng-tác giữa các học-giả ngoại-quốc và các chuyên-gia Hán-Nôm người Việt.  Tỷ-dụ, một tác-giả Tây-phương có thể viết một cuốn sách về VN dựa vào những bản dịch hay những tài-liệu do người Việt cung-cấp nhưng khi ghi tên tác-giả lại không nhắc gì đến các cộng-sự-viên kia hay cùng lắm chỉ ghi thoáng qua trong một lời cám ơn ngắn ngủi (Đó là trường-hợp một số tự-điển Việt-Latinh hay Việt-Pháp mà ngày nay ta chỉ được biết dưới tên các tác-giả người nước ngoài).  Sự-thể này gần đây còn xảy ra trong cả trường-hợp người Việt với người Việt.

Những chứng-tích sớm nhất về chữ Nôm từ đời nhà Lý (TK XII)

Thu hút được khá nhiều chú ý là bài thuyết-trình của G.S. Nguyễn Quang Hồng hiện đang dạy ở Đại-học Quốc gia Hà-nội.  Ông nêu ra được một số tài-liệu viết bằng chữ Hán mà ta còn lại từ đời nhà Lý (TK XII), trong đó có lọt đôi ba chữ Nôm tên người hay tên đất, tên đầm, chứng tỏ chữ Nôm đã có trước thời Nguyễn Thuyên hay Nguyễn Sĩ Cố, dưới thời nhà Trần. 

Nhưng giả-thiết đáng chú ý nhất của ông là cho cuốn kinh mang tên Phật thuyết Đại báo Phụ mẫu ân trọng kinh (trong đó có kèm theo bản dịch chữ Nôm cổ) có thể là một sản-phẩm của thế-kỷ thứ 12.  Theo ông, trong cuốn kinh này có tất cả là 74 trường-hợp một đơn-âm-tiết ngày nay được ghi xuống thành hai âm-tiết (xuất hiện 104 lần) và 63 trường-hợp viết thành một đơn-ấm-tiết nhưng trong đó có ghi hai phụ-âm đầu (xuất hiện 100 lần).  Điều này chứng tỏ là các cách viết đó còn rất cổ, cổ hơn cả cách viết Nôm trong các phú Nôm đời nhà Trần của thế-kỷ thứ 13 (như trường-hợp mấy phú Nôm của Trần Nhân-tông).  Ngoài ra cũng còn những phát âm cho thấy ảnh-hưởng của phụ-âm chữ Hán đời Đường-Tống như “mân mân” cho “dần dần” trong tiếng Việt sau này.

Vai trò của Chữ Nôm trong việc phổ-biến chữ Quốc-ngữ

Phần trình bầy của Tiến-sĩ Nguyễn Nam, hiện đang làm việc ở Harvard-Yenching Institute ở Harvard, Boston, nêu được ra một sự-kiện khá lý thú.  Đó là không phải một sớm một chiều, người ta đổi từ chữ Hán, chữ Nôm sang chữ Quốc-ngữ.  Ngược lại, đã có một thời-gian khá dài (khoảng một nửa thế-kỷ) trong đó, các sách báo chữ Nôm như Đồng văn Nhật báo đã có những bài viết bằng chữ Hán để giới-thiệu cách đọc, cách viết chữ Quốc-ngữ, hoặc các sách dạy lính tập cũng chuyển dần từ Nôm sang Quốc-ngữ. 

Sang phần thuyết-trình của ông Nguyễn Quảng Tuân, G.S. Ngô Thanh Nhàn cho biết đáng nhẽ ông Tuân đã có mặt (đã xin xong giấy xuất ngoại và đã mua vé) nhưng vào giờ chót, bác-sĩ đã giữ ở lại VN vì lý-do sức khoẻ.  Do đó bài của ông đã phải thâu tóm lại, theo đó ông nêu ra một số trường-hợp văn-bản Lục Vân Tiên, do các đệ-tử của cụ Đồ Chiểu, ghi chép (bởi cụ bị mù từ sớm), đã cho thấy ảnh-hưởng của tiếng Việt miền Nam. 

Bài của diễn-giả Phan Anh Dũng từ Huế, viết về tuồng Đàng Trong thế-kỷ 17-18, cũng đã được G.S. Ngô Thanh Nhàn thâu tóm lại để cho thấy một lãnh-vực nghiên cứu mới khá phong phú do những người như G.S. Nguyễn Văn Sâm, hiện ở Texas, đi tiên-phong từ những năm 70 của thế-kỷ trước.

Chữ Nôm Dao và chữ “là” trong tiếng Việt cổ

Chiều thứ Sáu, 11/4, các tham-dự-viên được nghe một bài thuyết-trình khá đặc-sắc của một chuyên-gia trẻ người Mỹ, anh Bradley C. Davis thuộc Khoa Sử Đại-học Washington ở Seattle, WA, trình bầy.  Anh Davis cho biết, không hiểu vì sao, từ đời ông nội của anh, trong gia-đình anh đã có nhiều loại tiền cổ của VN, thời Đông-dương thuộc Pháp.  Tò mò, anh đi tìm hiểu và cuối cùng, điều này đã dẫn anh sang VN để có hồi làm “ông tây ba-lô” đi thăm thú những nơi như Lào-cai, Sa-pa.  Dần dần, anh đâm yêu đất nước và người VN, và hiện giờ anh đang là cố-vấn trong một chương-trình bảo tồn và phát huy chữ Nôm của thiểu-số người Dao.  Anh cho biết, trong một tương-lai không xa, anh sẽ hoàn-tất một cuốn sách về vấn-đề chữ Nôm Dao.

Trái lại, ông Ginhoux thì tìm cách nghiên cứu ngữ-pháp tiếng Việt qua các bản Nôm cổ, như sách Phật thuyết nói trên.  Dựa vào bản Nôm này, ông cho thấy tiếng Việt cổ hay dùng chữ “chưng” hay “là” để dịch chữ “chi” của bản chữ Hán.  Mặc dầu bằng-chứng do ông nêu ra khá rõ ràng nhưng xem chừng hãy còn có người ngờ vực, chưa muốn tin hẳn cách giải thích của ông.

“Từ Điển Chữ Nôm Trích Dẫn”

Sang sáng thứ Bảy, ngoài phần tóm lược bài thuyết-trình của G.S. Nguyễn Tài Cẩn, có phần trình bày của G.S. Ngô Thanh Nhàn về một dự-án lớn ông đang làm chung với một số chuyên-gia Chữ Nôm và điện-toán ở trong nước và ở Bỉ, nhằm phân-tích chữ Nôm ra thành khoảng 600 “ideographeme” (tự-tố) để có thể dùng mô-tả được hầu hết các chữ Hán-Nôm trên thế-giới (vì hệ-thống Unicode cho chữ Hán hiện đang gặp bế-tắc, có tới ít nhất 6000 chữ Nôm hiện còn đang phải chờ để được công-nhận). 

Song bài thu hút được sự chú ý một cách rộng rãi có lẽ là bài về “Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn, quyển tự-điển đầu tiên xây dựng trên nguyên-tắc sử-học” của G.S. Nguyễn Ngọc Bích, thuộc Viện Việt-học (Westminster, CA) và Đại-học George Mason (Trung-tâm Nghiên cứu Đông-dương).  Bài nói chuyện của ông đã duyệt lại tình-hình 600 năm từ-điển-học chữ Nôm (bắt đầu với Chỉ nam ngọc-âm giải nghĩa) và hơn 350 năm từ-điển-học Quốc-ngữ (bắt đầu từ Alexandre de Rhodes, 1651) để làm tiền-đề cho việc soạn thảo cuốn Tự Điển Chữ Nôm Trích Dẫn, đã được đưa lên Website của Viện Việt Học từ Tết năm 2005 (www.vienviethoc.org) và hiện đã được bổ túc và duyệt lại để chuẩn-bị in ra dưới dạng sách, khoảng 1700 trang, sắp ra mắt trên thị-trường trong vài tháng tới.

Sau khi được xem một số trang mẫu của TĐCNTD, G.S. Nguyễn Quang Hồng, người chủ-biên Tự Điển Chữ Nôm của Viện Nghiên cứu Hán Nôm ở Hà-nội (tác-phẩm được giải thưởng quốc gia 15 triệu đồng năm 2007), đã có nhận-định: “Chính chúng tôi cũng đã nghĩ đến việc in lại trích dẫn theo các bản Nôm cổ nhưng lúc bấy giờ chưa có khả-năng làm chuyện đó.  Bây giờ, cuốn TĐCNTD đã làm được chuyện đó, chứng tỏ là nhóm làm tự-điển này đã bắt kịp với tiến-bộ của khoa-học thông tin và vi-tính của ngày hôm nay.”

Kết: Những khả-năng mở rộng của ngành Nôm-học

Và cũng để kết, G.S. Nguyễn Quang Hồng chia sẻ: “Ngành Nôm-học từ trước đến nay chủ-yếu là ngữ-văn-học, nghĩa là nghiên cứu các văn-bản, nhưng tới đây tôi thấy mình có thể quan-niệm các tài-liệu Nôm như một khách-thể chứ không còn chỉ là một đối-tượng nghiên cứu.  Có nghĩa là ta có thể viết sử, viết về xã-hội-học, viết triết, viết lịch-sử khoa-học VN… mà dùng các tài-liệu Nôm làm cơ-sở nghiên cứu.  Được như thế thì ngành Nôm-học trở thành mênh mông, không còn giới-hạn vào một số văn-bản nhất định nữa.”

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Năm 2012, 8 quốc gia trong khu vực châu Á Thái Bình Dương đang cùng Hoa Kỳ thương lượng Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) thì cũng bắt đầu thương thuyết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) với Trung cộng.
Bà chị đi lấy chồng vào đúng lúc tôi chia tay với cá, chim, dế, diều, bông vụ, nút phéng, giây thung, ná cao su, bong bóng … Giã từ tuổi thơ (adieu, những đứa bạn của thưở ấu thời) cùng những buổi chiều sôi nổi: tạt lon, dích hình, bắn bi, rượt bắt cứu tù, rồng rắn lên mây, và những đêm chơi năm mười bịt mắt mãi trốn tìm.
Trung Quốc tuy theo mô hình Tư Bản Nhà Nước nhưng ngân sách chính thức của nhà cầm quyền tính theo GDP lại thấp hơn nhiều so với các nước Âu-Mỹ [1] Bài viết này nhằm tìm hiểu nguyên nhân của mâu thuẩn đó.
Trong những trang sổ tay trước, chúng tôi đã có dịp đề cập đến vài mảnh đời lưu lạc của đồng bào H’mong đến từ Mường Nhé. Những dòng chữ còn lại của S.T.T.D hôm nay xin được dành riêng cho những đồng bào Thượng đi từ Tây Nguyên mà chúng tôi đã có dịp tiếp chuyện – nhiều lần – ở ven đô Bangkok.
Hôm nay 24/11/20, theo tin AFP, ông TT.Trump bật đèn xanh cho ông Joe Biden đắc cử Tổng thống trong cuộc bầu cử hôm 3/11 tiếp cận chương trình chuyển giao quyền lực tuy ông Trump vẫn chưa thừa nhận sự thắng cử của ông Biden.
Trước hết chúng ta hãy biết ơn chính nền dân chủ. Trong mùa bầu cử này, chúng ta đã thấy những con số kỷ lục về số người Mỹ thực hiện quyền thiêng liêng nhất của họ, đó là quyền bỏ phiếu để bày tỏ ý nguyện của họ qua lá phiếu. Hơn 150 triệu người đã đi bỏ phiếu. Đó là điều phi thường. Nếu quý vị muốn biết điều gì đang đập tận trong trái tim nước Mỹ thì đó là nền dân chủ.
Qua bao nhiêu mùa lễ Tạ Ơn trên đất Hoa Kỳ, năm nào tôi cũng thầm tạ ơn đất nước này đã cho tôi một nếp sống tự do, một mái nhà ấm cúng dung dưỡng gia đình tôi từ ngày tôi rời Việt Nam. Năm nay là lần đầu tiên tôi nghĩ mình nên trải lòng biết ơn sâu xa này xuống mà nói thành lời. Nguyên nhân chính có lẽ vì biến cố đại dịch và sự mâu thuẫn chính trị của nước Mỹ tác động mạnh đến tôi và cuộc sống của triệu triệu người dân.
Xét lại lịch sử đảng, bài học hàng hàng lớp lớp Thanh niên-Trí thức đã xếp bút nghiên theo tiếng gọi kháng chiến chống Pháp giàng độc lập trước 1945, để sau này phải hối hận vì đã sai lầm để cho đảng Cộng sản cướp công kháng chiến, biến hành động gọi là Cách mạng tháng Tám thành bệ phóng cho đảng lên nắm quyền cai trị độc tài Cộng sản.
Số dân Việt Nam đang trôi nổi ở xứ Chùa Tháp thì không. Họ là thứ sắc dân vô tổ quốc (stateless ethnic Vietnamese, theo như cách gọi chính thức của các N.G.O đang hoạt động ở Cambodia) nên không có quyền sở hữu tài sản hay đất đai, và buộc phải chấp nhận một nếp sống rất bồng bềnh, và vô cùng bấp bênh – như hiện cảnh.
Một vài ghi chép lại trong nhiều tháng qua là như vậy. Câu chuyện về những người Việt ủng hộ Trump và chống Trump sẽ vẫn kéo dài thêm một thời gian nữa. Nó sẽ khép lại, hay mở rộng thêm còn tùy vào nghiệp lực của nước Mỹ, của cộng đồng người Việt ở Mỹ. Qui luật nhân quả vẫn sẽ vận hành như một qui luật muôn đời của vũ trụ.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Bộ Tư pháp Mỹ đang điều tra nghi vấn về đường dây liên quan đến Nhà Trắng - "đổi tiền lấy ân xá" của Tổng thống Donald Trump, theo lệnh của chánh án tòa liên bang.
Một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng, lưỡng viện Mỹ đề xuất gói ngân sách 908 tỷ USD để cứu trợ trong đại dịch Covid-19, giữa lúc các lãnh đạo chịu áp lực phải đạt được thỏa thuận.
Các thiên hà xoắn ốc lớn dường như nhận được mọi vinh quang
Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell nhấn mạnh tầm quan trọng của các chương trình cho vay mà ngân hàng trung ương triển khai trong đại dịch Covid-19.
chính quyền Trump có kế hoạch đưa hãng chíp Trung Quốc (Semiconductor Manufacturing International Corp – SMIC) và Tổng công ty Dầu khí Hải Dương Trung Quốc (China National Offshore Oil Corp - CNOOC) vào "danh sách đen" quốc phòng