Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Những Đứa Con Hoang Của Sartre

15/09/200400:00:00(Xem: 4221)
I

Dire que l'homme 'existe' signifie qu'il remarque qu'il est d'abord tout simplement présent et que son destin est d'être confronté à sa propre présence.
[Nói rằng con người 'hiện hữu' có nghĩa là, nó nhận ra, nó thì sờ sờ ra đó, và số kiếp của nó, là suốt đời gầm gừ với cái bản mặt của mình].
Sự thực, như Heidegger nói, trong bài giảng của ông vào năm 1935, về siêu hình học, là tự do. Chỉ có vậy. Không chi khác.
Sartre viết và cho xuất bản Hữu thể và Hư vô ở Pháp khi bị Nazi chiếm đóng. Tác phẩm phát triển qua một màng lưới thật tế vi, cả một triết học chống lại chủ nghĩa toàn trị. Với tư tưởng toàn trị, con người là một món đồ vật: Pour la pensée totalitaire, l'homme est une chose.]
Rudiger Safranski: Heidegger và thời của mình. [Bản dịch tiếng Pháp, từ tiếng Đức, của Isabelle Kalinowski. Tủ sách bỏ túi, tiểu luận, Grasset. 1996].

Tình cờ gặp HNB, bữa Vinh Danh & Hội Ngộ của cựu học sinh trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn ngày nào, tại San Jose.
Nhân đọc một bài viết trên talawas, thấy có nhắc, và có "phong" cho Gấu, là một trong những đứa con hoang của Sartre.
Bèn nhớ lại những ngày ở Sài Gòn.

Tác giả bài viết trên talawas chỉ đưa ra giả thuyết, rằng đám viết lách thập niên 1960 tại miền nam [thế hệ của Gấu!], say mê hiện sinh, nhưng do đọc, và hiểu không đến nơi đến chốn, nên liệu có thể coi, đây là đám con hoang của Sartre"

Chắc chắn - nói theo Thanh Tâm Tuyền, trong bài viết tưởng niệm Mai Thảo trên tạp chí Thơ - Gấu và đám Bắc Kỳ di cư 1954, là những đứa con "tư sinh" [chữ của TTT] của một miền đất, và bị nó ruồng bỏ.

Ngay ngày đầu, đặt chân xuống cảng Sài Gòn, Gấu tui đã cảm nhận ra điều này.
Rằng mi cũng chỉ là một tên "Yankee", mà thôi.

[Và đó là lý do mi chọn Faulkner làm "sư phụ", như trong một bài viết mi đã từng thú nhận"]

Đây cũng là lý do, theo một ông bạn văn của Gấu, giải thích, về trường hợp Gấu tui xin làm đệ tử Faulkner:Trong tiềm thức của mi, vẫn ẩn tàng một tên Yankee [Bắc quân] xâm lược, và mi cảm thấy nhục nhã vì thế, ngay từ những ngày đầu được nắng miền nam sưởi ấm.
Đây là điều Rushdie không nhận ra, khi giải thích tại sao Faulkner lại là ông thầy của nhiều nhà văn, thí dụ như Garcia Marquez, và được rất nhiều độc giả từ rất nhiều quốc gia trên thế giới tìm đọc: Trừ ở Mẽo.
[Ảnh hưởng]

Gấu tui sẽ trở lại với Sartre, và ảnh hưởng của ông, ở miền nam, trong một lần khác. Với riêng tui, ảnh hưởng của Sartre, chỉ là một câu văn trong Buồn Nôn. Và tui tới với Buồn Nôn, qua Bếp Lửa của Thanh Tâm Tuyền, như tôi đã có lần viết về nó, trong bài viết Một Người Anh

Tôi đã đọc Bếp Lửa, khi cuốn sách "xuống đường". Tôi vẫn nghĩ, nếu cuốn sách không được nhà xuất bản Nguyễn Đình Vượng quyết định đem ra bán "xôn", liệu nó có tìm ra những độc giả của nó hay không. Tôi muốn nói, tôi đã đọc cuốn sách vào đúng lúc mà, như Paul Nizan đã nói giùm: Tôi năm nay hai mươi tuổi và không cho phép ai được nói, đó là tuổi đẹp nhất trong một đời người. Tam Ích có lần than thở, tuổi trẻ của ông thật không may, vì đúng vào lúc mơ mộng nhất, ông lại vớ phải những cuốn sách viết về những lò thiêu người của Đức Quốc Xã. Có lẽ tôi chỉ may mắn hơn ông một chút xíu.
Sau Bếp Lửa là Kẻ Xa Lạ, của Camus, rồi Bức Tường, Buồn Nôn, của Sartre.
Bếp Lửa làm tôi nhớ Hà-nội, cùng nỗi đam mê viết về tuổi thơ, về đất Bắc. Trên hết, và sau hết vẫn là câu hỏi, nhức nhối đến tận bây giờ: Tại sao bỏ vào Nam.
Kẻ Xa Lạ là cơn choáng váng về phận người, cho dù không có cuộc chiến đang chờ đợi: Suy nghĩ coi cuộc đời có đáng sống hay không.
Chính một câu văn trong Buồn Nôn, ngay ở đoạn Nhật Ký Không Ngày Tháng ["Hà cớ sao lại sợ hãi một cuộc sống bình thường như thế này""] đã cho Gấu tui can đảm cầm cây viết, như nhân vật Roquentin của Sartre.
Tuy nhiên, cần nhắc lại ở đây, quá khứ con hoang của Sartre, của Gấu, trước 1975, nếu có, thì đều ở trong những bài viết lẻ tẻ trên các tạp chí, và không hề được xuất bản thành sách, và được cuộc phần thư của những người CS thiêu sạch, thực sự Gấu chẳng thể nhớ tên, dù chỉ một bài.
Gấu tui chỉ xin giữ lại, tập truyện mỏng dính đầu tay, may mắn làm sao được một anh lái sách, xuống thuyền còn cố mang theo.
Những Ngày Ở Sài Gòn.

*****

Đây là một, trong một vài câu, mở ra "cõi văn chương" của Gấu.
"Qu' y a- t- il à craindre d' un monde si régulier" Je crois que je suis guéri"
[Có gì mà sợ một thế giới bình thường như vậy" Tôi nghĩ là tôi đã khỏi bệnh].
Câu này nằm ngay ở một trong những trang đầu, "những trang không ngày tháng", mở ra nhật ký Roquentin, hay cuốn Buồn Nôn, của Sartre.
Nói đúng hơn, nó mở ra truyện ngắn đầu tay của Gấu: Những Con Dã Tràng
*****

Về cuốn Buồn Nôn, Gấu có vài kỷ niệm.
Một lần, ông anh rể của Gấu, Hiếu Chân, tức Nguyễn Hoạt - còn là thầy kèm Pháp văn tại gia cho Gấu, thời gian học Đệ Tứ trường Thành Công, ở Hoà Hưng. Giáo sư Pháp văn của Gấu là Chu Tử. Ông còn là hiệu trưởng - hỏi thằng em:
-Mày có cuốn Buồn Nôn, đưa tao xem thử coi.
Đó là thời gian Sài Gòn đang lên cơn sốt hiện sinh. Ông anh thấy thằng em coi bộ lậm, bèn kiểm tra!
Đọc chưa hết mấy trang không ngày tháng, ông quẳng Buồn Nôn lại cho thằng em, phán:
-Thằng này viết, tao chẳng hiểu gì cả!
Kỷ niệm thứ nhì, với nhà thơ Thanh Tâm Tuyền, trong một lần ngồi quán Cái Chùa, Gấu đã kể ra rồi, trong bài viết "Sartre, Huỳnh Phan Anh, và Gấu".

Ông nhà thơ trợn mắt hỏi thằng em tập đang tập tễnh đua đòi "viết văn":
-Cậu 'hiểu' nó hả"
Thằng em thu hết can đảm, nói:
-Em nghĩ là em hiểu!
Ông anh nhà thơ thở dài, ra ý hồ nghi, nhưng cũng có tí tò mò, biết đâu còn có tí "thán phục":
-Thế thì cậu hơn tớ rồi!

Nhưng những kỷ niệm tuyệt vời nhất, đều thấp thoáng một bông hồng.
Bông Hồng Đen.
Bạn cứ thử tưởng tượng, một con gấu, ngồi trong một quán cà phê túi Sài Gòn, nơi Chợ Đũi, đọc Sartre, và khi vừa đọc xong câu này:
'Vào mỗi thời đại, con người nhận ra mình, khi đối mặt tha nhân, tình yêu, và cái chết"
[A chaque époque, l'homme se choisit en face d'autrui, de l'amour, de de la mort]
và bóng dáng của cả ba nhập thành một, và là Bông Hồng Đen, xuất hiện trước mắt Gấu.
Cái còn lại, là cả một trời Sài Gòn hạnh phúc.

****

Qua Sartre tôi đọc được câu này, của Paul Nizan:
"Tôi năm nay hai mươi tuổi, và không cho phép bất cứ một ai được nói, đó là tuổi đẹp nhất trong đời một người."
"J'avais vingt ans, je ne permettrai à personne de dire que c'est le plus bel age de la vie."
Paul Nizan: Aden Arabie.
Và tôi cũng tưởng tượng, tuổi trẻ của mình sẽ như là của Nizan, qua diễn tả của Sartre:
Nizan đã sống cạn tuổi trẻ của mình, không để thừa một giọt nào.
Nhưng "thảm thay", Nizan là một tay cộng sản. Anh 20 tuổi vào năm 1929, "giữa thời hậu chiến, của một cuộc chiến vừa chấm dứt". Anh viết cuốn "Mưu Phản", La Conspiration, Sartre không tin anh muốn viết tiểu thuyết, và tự hỏi, liệu một tay cộng sản có thể viết tiểu thuyết"
Đó là sự khác biệt. Trước mắt Gấu, là một cuộc chiến, trong khi Gấu, ở trong một thành phố nhớ một thành phố khác, và mơ tưởng viết một cuốn tiểu thuyết nối được cả hai.
Như được miêu tả trong Những Ngày Ở Sài Gòn.

***

Về già, Gấu cứ tưởng tượng, giả dụ, có một thanh niên miền bắc, cùng tuổi, vào cũng những ngày tháng như vậy, và cũng như Gấu, đọc Sartre, khám phá ra những câu trên, liệu anh ta còn tin rằng:
Đường ra trận mùa này đẹp lắm"

*****

II

Steiner, trong bài điểm cuốn Thế Kỷ của Sartre trên tờ TLS, có phán một câu xanh rờn, Gấu nhớ đại khái:
Chỉ cần chiêm ngưỡng cái cảnh đôi tình nhân Sartre, Simone de Beauvoir tay trong tay, tiến vào một tiệm ăn nổi tiếng tại Paris, dùng bữa điểm tâm, là đã tham dự vào dòng văn học nghệ thuật hách xì xằng nhất của thế kỷ: dòng văn chương hiện sinh!

Ông anh rể, nhà văn Nguyễn Hoạt, nhà báo Hiếu Chân, đíp-lôm-mê thời Tây, giáo sư Pháp văn tại gia của Gấu, quẳng Buồn Nôn vào thùng rác, 'chẳng hiểu thằng chả viết cái gì', chắc chắc không phải tại ông dốt tiếng Tây.

Khi nhà thơ Thanh Tâm Tuyền 'than", 'như vậy là cậu hơn cả tớ rồi', theo tôi, ông nhận ra sự cách biệt giữa hai độc giả của cuốn sách, như nhân vật Tâm trong Bếp Lửa nhận ra sự cách biệt giữa anh ta và ông Chính, người cha dượng của anh.
"Ông không hiểu được chúng tôi".... Năm 45, ông là đảng viên Quốc Dân Đảng và có dự vào cuộc tương tàn lịch sử. Tuy thế, tôi cho là hai thế hệ gần nhau nhất vẫn khó đồng ý với nhau." [Bếp Lửa].
Tuy chỉ hơn thằng em một hai tuổi, nhưng thế hệ của ông, với những người bạn, thí dụ như anh chàng Đại trong Bếp Lửa, trốn động viên, mê Mác xít và chỉ chăm chăm chờ dịp vô bưng, lên rừng, chắc chắn là khác hẳn số phận một thằng bé Bắc Kỳ như Gấu, nhờ 'cơ may', nhờ vận rủi đất nước chia đôi được tầu há mồm đớp vào bụng, nhả lên tầu chiến Rắn Biển, thuộc Đệ Thất Hạm Đội Huê Kỳ, theo tầu xẻ dọc biển Đông, tới Cảng Sài Gòn, cho đi học, cho đậu bằng tú tài, cho đi làm công chức Bưu Điện, tới lúc đó, mới cho phép trực diện với cuộc chiến, qua lệnh Tổng Động Viên, số phận hai độc giả đó khác nhau.
Thanh Tâm Tuyền đã từng làm giáo sư dậy môn Mác xít tại trường Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt.
Còn Gấu, nếu có mê Mác xít, thì cũng chỉ coi đó, là một môn "học", như mọi môn học khác.
Nhưng với hiện sinh, 'Gấu' không đọc, không tìm hiểu, mà là sống nó. Tôi muốn nói, tôi sống, những câu văn, thí dụ như câu đã trích dẫn ở trên.
"Vào mỗi thời đại, con người nhận ra mình, khi đối diện tha nhân, tình yêu, và cái chết."
Và Paul Nizan - mà tôi đọc qua Sartre - vào lúc Âu Châu vừa qua một cuộc chiến, bèn hục hặc với tuổi trẻ của mình, "Tôi năm nay 20 tuổi và không cho phép một thằng [già] nào được nói, đó là tuổi đẹp nhất trong đời một người", anh nói hộ tâm trạng của Gấu tôi, khi sắp sửa bước vào cuộc chiến.

Kẻ nội thù. Mới đây thôi, trong lần Gấu đi San Jose gặp mấy ông bạn cùng bị tù ở trại cấm Sikiew Thái Lan, thăm Cầu Vàng Cựu Kim Sơn, và thăm Tiểu Sài Gòn, hai trái mìn claymore vẫn còn nhắc Gấu: Đừng quên hai đứa tớ nhé!
Số là, sau vụ 911, và do báo động xanh đỏ vàng tím da cam... các cửa ải qua Mẽo đều kiểm soát chặt chẽ. Tuy Gấu đã lột bỏ mọi khí giới dính trên người, nhưng cứ mỗi lần qua cửa ải, là chuông reo, là "Ê, lui trở lại". Cuối cùng, là khám riêng, là "Cởi quần áo ra!' Tới lúc đó, Gấu mới nhớ, bên trong cơ thể Gấu, có lận một thanh kim loại, thay cho khúc xương tay trái bị mìn VC xơi, ở nhà hàng nổi Mỹ Cảnh, bờ sông Sài Gòn, vào năm 1965, ngay sau khi Mẽo đổ quân tại bãi biển Đà Nẵng.

****
III

Đọc để sống, chứ không đọc để hiểu.
Nghe một người bạn nói, trong một số báo Văn Học, NVT có nhắc tới Gấu, cùng nhóm bạn "tiểu thuyết mới" và những ngày ở Sài Gòn, và vẫn qua người bạn, NVT phán, Gấu không hiểu gì về Sartre, theo ý, muốn hiểu Sartre, là phải thuộc giới khoa bảng.
Có thể cũng cùng một ý đó, mà me- xừ Đ, trong một bài trên talawas, đã lọc ra, trong số những đứa con hoang của Sartre, không thể có Gấu, vì "thằng cha này" không thuộc giới khoa bảng.
Me-xừ Đ. này, Gấu không nhớ, cho tới khi gặp tại Tiểu Sài Gòn. Ông đã từng tới nhà của Gấu chơi, cùng với PKT, anh của Bông Hồng Đen, thời gian Gấu học Toán Đại Cương, có lẽ vậy, khi ở hẻm Đội Có, Phú Nhuận.

Cái chuyện khen chê, hiểu hay không hiểu, khoa bảng hay không khoa bảng, thực sự không làm phiền Gấu, nhất là ở vào tuổi gần đất xa trời. Nhưng bật ra từ đó, là cái sự dẻ bỉu này: Gấu, học thì đã học chương trình Việt, bằng thì chỉ mới có cái bằng tú tài, mà cũng không được tú tài triết nữa, làm sao dám đọc sách ngoại, làm sao dám nói hiểu hiện sinh, hiểu Sartre"
Cái sự đọc tác giả nước ngoài, với Gấu, ngược hẳn với quan niệm thông thường. Gấu tìm đọc họ - và luôn cả những tác giả Việt khác - không phải để hiểu họ, mà để hiểu Gấu.
Học ngoại ngữ, đọc sách ngoại, là để rành tiếng Việt, hiểu người Việt.
Theo nghĩa đó, Gấu không "hiểu", mà "sống" kinh nghiệm Buồn Nôn, của Sartre, sống một vài câu văn ở trong một tác phẩm.
Như kinh nghiệm này, mà Gấu đã từng kể, là lần đọc Buồn Nôn trong một quán cà phê Tầu ở Ngã Sáu Sài Gòn; đọc tới câu, "tôi đi như một đoàn quân đang ầm ầm xuống phố", Gấu đã phải bỏ sách, bỏ quán chệt, đứng dậy, biến mình thành Roquentin, biến Havre thành Sài Gòn, và cứ thế ầm ầm xuống phố!

Sống một cuốn sách, hay sống, chỉ một câu, trong một cuốn, kinh nghiệm này, Gấu tôi đã kể, rải rác, trong những bài viết về thời của Gấu, ở trong Những Ngày Ở Sài Gòn, Một Người Anh, Sài Gòn, Khu Chợ Đũi, Huỳnh Phan Anh, và tôi. Thú vị là, cái cảnh hùng tráng "tôi đi như cả một đoàn quân đang ầm ầm xuống phố".... "tôi thấy tương lai đang đợi tôi ở một ngã tư đường phía trước mặt", của Roquentin trong Buồn Nôn, cả hai đứa, Huỳnh Phan Anh, và tôi đều đã sống, trong thành phố Sài Gòn, trong khi chờ đợi cuộc chiến, đúng ra, chờ ngày nhận giấy trình diện phòng tuyển mộ nhập ngũ, và sau đó, Trung Tâm Ba, Vườn Tao Ngộ, Ba Tháng Quân Trường, Quang Trung, Thủ Đức.

"Villa trông ra biển. Tường phía trước thấp...", truyện ngắn "Những con dã tràng", truyện đầu tay của tôi được viết ra từ cát, biển Nha Trang, nhưng thực ra là từ cái không khí "chết người" của Kẻ Xa Lạ, của Buồn Nôn:
Tôi tự hỏi cớ sao lại sợ hãi một thế giới bình thường như vậy...(Sartre. La Nausée).

Hối hả đọc, hối hả sống, như để chạy đua với thần chết, với chiến tranh, cố ăn lấy ăn để, mọi thức ăn của trần gian này, để lỡ ngã xuống, có chút bằng lòng, mình không là một con ma đói, trong cuộc chiến tức tưỏi này. Đó là kinh nghiệm của Gấu tôi, và bè bạn, khi đọc Sartre, và hiện sinh.
NQT
tanvien.net

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong mọi hoàn cảnh Anh vẫn không ngừng hoạt động, Anh vẫn cứ đứng ở ngoài nắng - chữ của Mai Thảo. Với tôi, Nhật Tiến - Én Nhanh Nhẹn RS, vẫn cứ mãi là một Tráng Sinh Lên Đường
Lời dịch giả: Đây là bức tâm thư của cựu tổng thống George W. Bush gởi người dân Mỹ trong lúc cả nước đang sôi sục sau cái chết của George Floyd.
NYC với mình như căn nhà thứ hai, thế mà đã hơn một năm rồi mới lên lại. Thường thì hay lên mùa Giáng Sinh, hay Tháng Hai mùa đông để coi tuyết ở Central Park, và tháng Mười Một để coi lá vàng. Lần nầy chỉ mới tháng ba, nhưng có lý do
Xúc động với kỷ niệm. Thơ và nhạc đã nâng cảm xúc về những cái đẹp mong manh trong đời... Đêm Nhạc Người Về Như Bụi, và buổi ra mắt Tuyển Tập 39 Văn Nghệ Sĩ Tưởng Nhớ Du Tử Lê đã hoàn mãn hôm Thứ Ba 14/1/2019.
chiều rớt/xanh/ lưỡi dao, tôi khứng! chờ ... mưa tới. Hai câu cuối trong bài “chiều rớt/xanh/lưỡi dao” anh viết cuối tháng 9/2019 như một lời giã biệt. Và, cơn mưa chiều 7.10.2019 đã tới, anh thay áo mới chân bước thảnh thơi trở về quê cũ. Xin từ biệt anh: Du Tử Lê!
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
Theo bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế năm 2018, Việt Nam đứng hạng 117/ 180 với mức điểm 33/100. Bao giờ mà chế độ hiện hành vẫn còn tồn tại thì “nạn nhũng nhiễu lạm thu” sẽ vẫn còn được bao che và dung dưỡng khắp nơi, chứ chả riêng chi ở Bộ Ngoại Giao
Chính phủ Hoa Kỳ đã hứa tài trợ 300 triệu đô la để làm sạch môi trường bị nhiễm chất độc da cam của phi trường Biên Hòa và hôm 5 tháng 12 là bắt đầu thực hiện việc tẩy rừa tại khu vực này, theo bản tin hôm 6 tháng 12 của báo Tuổi Trẻ Online cho biết như sau.
Hơn 1.000 người có thể đã bị giết bởi lực lượng an ninh ở Iran trong các cuộc biểu tình gần đây, theo một quan chức cấp cao của bộ ngoại giao cho biết hôm Thứ Năm
Bốn người được báo cáo đã bị giết chết hôm Thứ Năm sau một vụ cảnh sát rượt đuổi qua nhiều quận đã kết thúc trong trận đấu súng trên đường Miramar Parkway theo sau một tên cướp có vũ khí tại Coral Gables, tiểu bang Florida.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.