Tạp Ghi Quỳnh Giao – Khi Người Ca Sĩ Viết Văn

Quỳnh Giao (Photo: damau.org)

Đỗ Xuân Tê

Tình cờ vào dutule.com lướt mục giới thiệu tác phẩm mới, tôi thấy Quỳnh Giao Tạp Ghi, sách dày hơn 400 trang do Người Việt xuất bản vừa phát hành vùng Quận Cam. Như một bất ngờ thích thú, tôi chạy ra tiệm sách hỏi mua, vừa nói tôi có ‘quen’ ca sĩ Q.G. bà cụ bán sách bớt cho một đồng so với giá bìa. Hỏi ra bà cụ mê tiếng dương cầm và tiếng hát của Quỳnh Giao từ ở Việt nam, khi biết tôi mua sách bà biết ngay tôi là người lân la ‘từ tiếng ca qua trang viết’ của Quỳnh Giao như nhiều bạn đọc thế hệ tôi.
Khi nhắc đến Quỳnh Giao tên tuổi cô gắn liền với sự nghiệp ca hát và dạy nhạc trên nửa thế kỷ nay, nhưng ít ai ngờ nữ ca sĩ kiêm dương cầm thủ tài hoa ấy khi ra hải ngoại lại trở thành một cây viết cũng tài hoa không kém. Chính tôi khi được đọc vài bài đầu tiên đã tỏ ý nghi ngờ nên đi hỏi một bạn văn có phải chính là QG hay một bút hiệu trùng tên" Tài năng tay trái của cô tuy nở muộn so với sự nghiệp ca hát  nhưng với lối viết thể hiện qua nhiều thể loại từ tùy bút, tiểu luận đến truyện ngắn đăng trên các tạp chí và trang văn học hải ngoại, cô đã được người đọc đón nhận như một nhà văn chuyên nghiệp. Là người thường đọc những bài Tạp Ghi trên lãnh vực văn hoá nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc của cô, tôi không dấu sự thán phục một cây viết nữ mà đôi khi quên mất cô chỉ là ‘người ca sĩ viết văn’.
Tôi vốn hay đọc tùy bút, về sau người ta hay gọi là tạp ghi, một loại hình rất khó viết, mà muốn viết cho hay lại càng…khó viết. Cho nên không lấy làm lạ trong hàng cao thủ về tạp ghi ở hải ngoại chỉ có thể tính trên đầu ngón tay, và nếu ta có dịp đọc tạp ghi của Quỳnh Giao về lãnh vực văn nghệ thì có thể kể cô trong số những đầu ngón tay hiếm hoi này. Tôi cũng không ngờ cô cho xuất bản thành sách những bài gom góp rải rác theo thời gian đã đăng trên NV, tôi mừng là có dịp đọc lại không hẳn vì bỏ sót nhiều bài chưa đọc nhưng vì có thời gian suy gẫm nội dung viết về những nhân vật, sự kiện âm nhạc tôi ưng, mà qua lối phân tích vừa dí dỏm tài tình vừa nặng tính chuyên nghiệp uyên bác dưới ‘thư hiệu QG’ nếu đọc qua một lần thấy chưa đủ.
Cầm cuốn sách được in rất trang nhã trên tay, nhìn trang bìa màu tím nhạt chỉ giản dị có 4 chữ Quỳnh Giao Tạp Ghi, in đậm với kích thước gần bằng nhau, tôi có cảm tưởng Quỳnh Giao rất tự tin về thư hiệu và tên tuổi của mình khi không cần minh họa thêm bằng một cái tựa cho kêu, một hình ảnh hay nét vẽ cho ấn tượng thường thấy ở những tác phẩm mới, nhất là của một tác giả có đầu sách ra mắt lần đầu trên thị trưòng chữ nghĩa. Cũng chẳng có lời tựa lời bạt, thường được viết như những lời giới thiệu trang trọng bằng một cây viết hay nhạc sĩ tên tuổi, mà chỉ có nửa trang tác giả tự sự vài điều trong niềm khiêm tốn như bắc cầu cho độc giả… Trước Khi Mở Sách…
Được tác giả cho phép thích đâu đọc đó không nhất thiết theo một trình tự nhất định, tôi tò mò đi từ cuối sách lên đầu trang, mới phát hiện là mỗi bài viết được kèm theo một trang riêng với hình ảnh được góp nhặt, sưu tập, chọn lọc rất công phu tất nhiên là rất tiệp với nhân vật và sự kiện âm nhạc được đề cập, điều này cũng là điểm độc đáo của cuốn sách giúp cho độc giả tìm lại được những ký ức với thần tượng của mình qua dấu vết của thời gian. Trong khuôn khổ nhất định của cột báo như hình thức của một entry trên on line, tác giả Tạp Ghi dù tài tình cách mấy cũng bị hạn chế khi không thể triển khai mỗi đề tài theo ý của độc giả lúc nào cũng ‘tham lam’ muốn có nhiều chi tiết về những giai thoại qua thần tượng hoặc nhân vật họ ái mộ. Nhưng với Quỳnh Giao qua lối viết ngắn gọn nhưng xúc tích, bóng bảy nhưng giàu chất liệu, cô có cách làm người đọc hài lòng khi nắm bắt được tâm lý thị hiếu độc giả theo phuơng pháp sư phạm dạy nhạc kiên nhẫn của mình để từ đó biết ngừng đúng lúc, phần còn lại người thưởng ngoạn tự suy nghĩ, giải đoán. Tất nhiên tạp ghi không  phải xử dụng để kể chuyện, nếu vậy tạp ghi không còn là…tạp ghi, trớ trêu là 67 bài viết trong cuốn sách này, Quỳnh Giao bắt buộc phải lấy câu chuyện làm nền cho nội dung mỗi bản giao hưởng tạp ghi của mình.
Đánh giá một cây bút sắc sảo như Quỳnh Giao không thể nói là ‘mới’ từ khi ra hải ngoại, mà sự trải nghiệm  của cô qua nghiệp bút lúc đầu làm vui sau trở thành ‘mệnh lệnh’ cũng đã có bề dày một phần tư thế kỷ, chưa kể cái vốn quí tích lũy khởi đi từ những kiến thức về âm nhạc Việt nam và thế giới qua những năm được đào tạo bài bản và hành nghề xuyên suốt tại quê nhà, cùng thừa hưởng cái di sản tinh túy từ một gia đình nghệ thuật danh giá qua hai người cha, một là học gìả một là nhạc sĩ bậc thầy có công mở đường cho đường lối sáng tác âm nhạc Việt từ đầu thập kỷ ’30 và nguời mẹ là ca sĩ hàng đầu được kể là huyền thoại trong làng tân nhạc hậu bán thế kỷ 20, nhờ vậy Quỳnh Giao  có lợi thế hơn những nguời cùng thời khi muốn viết về một lãnh vực đòi hỏi  cả tâm thức lẫn thưởng thức ở trình độ và cảm xúc cao.
Tác giả cũng có một sức đọc và theo dõi rất cập nhật các sự kiện và lịch sử âm nhạc tại Mỹ và trên toàn thế giới, cùng bỏ công sưu tầm các tư liệu trong tinh thần khoa học và đam mê nghề nghiệp để có những dữ kiện độc đáo phục vụ phong phú cho mỗi bài viết, chứ không phải chỉ ngồi gõ Google là ra ngay các dữ liệu muốn tìm. Cô cũng phải mua đĩa, tìm băng, xem phim, theo dõi truyền hình, mua vé nghe hòa nhạc, nhạc hôi, nhạc kịch, xem tranh, đọc sách báo tạp chí văn học nghệ thuật, trao đổi với đồng nghiệp, gặp gỡ nghệ sĩ, thính giả, độc giả…Chính vậy mà người ta dễ nhận ra dưới góc nhìn và lối viết của Quỳnh Giao, tạp ghi của cô không hề giống những tạp ghi tùy bút của nhiều tác giả khác phái, mà bàng bạc đâu đó vẫn có những nét riêng, riêng thế nào thì tùy người đọc cảm nhận và đánh giá.
Dở lại cuốn sách, tôi tiếp tục đọc, có bài tôi đọc nhiều lần, không hẳn do nhân vật hoặc sự kiện hấp dẫn vì trong đó có nhiều bài đã từng đọc, nhưng tôi muốn học hỏi ở cô lối viết lôi cuốn và cách chọn chữ, đặc biệt là các trạng từ rất đẹp, rất bóng bảy, rất ấn tượng dùng để phác họa chân dung mỗi người một vẻ của từng khuôn mặt nghệ sĩ huyền thoại, bậc thầy của Việt nam, của Mỹ và thế giới. Thật sự trong các bài tạp ghi của cô dù để phục vụ cho trang báo và bạn đọc xem báo, Quỳnh Giao vẫn cẩn trọng đem chuyên nghiệp của mình lên mức cao hơn với thiện ý như dành cho trang văn và độc giả yêu văn. Trong nghĩa này, tạp ghi của QG được kể như những loại tùy bút văn nghệ thường được viết bởi các cây bút có đẳng cấp và kinh nghiệm rất khó tìm trong thị trường chữ nghĩa trong ngoài  nước những thập niên gần đây.
Người viết không có tham vọng giới thiệu Tạp Ghi Quỳnh Giao như một bài điểm sách, vì không thể nói bài nào hay hơn bài nào, do mỗi nhân vật sự kiện âm nhạc có nét riêng của nó. Cái này tùy thuộc vào hoàn cảnh, cảm nhận, và thẩm quan của người đọc. Vì lòng ái một nghệ sĩ ca hát và danh thủ dương cầm từ thuở tuổi đời chúng tôi còn trẻ, nay lại biết tài của người ca sĩ khi cô quay sang viết văn, tôi không ngại khi đề nghị độc giả tìm mua cuốn sách, trước là khích lệ tinh thần cho một nữ tác giả lần đầu ra mắt sách, sau là hình thức hỗ trợ cho những tác phẩm in ẩn khi mà các con chữ trong thời đại ngày nay đang chạy dần vào thế giới ảo.
Tôi xin mượn lời của Quỳnh Giao, “Bây giờ, cuốn sách là của quý độc giả. Xin tùy hứng tìm đọc, từng trang, từng bài, được trình bày gần với thứ tự xuất hiện trên báo.”…
Đỗ Xuân Tê